در دست نيست كه هيچيك از پشتيبانان محلى او پيروان فرقه زيدى بوده باشند .
آموزشهاى زيدى را نخست در ايران برخى از پيروان امام قاسم پسر ابراهيم رسى حسنى ( م 246 / 860 ) رواج دادند . امام قاسم در جبل الرس واقع در خاور مدينه مىزيست و تدريس مىكرد « 1 » . در نگاشتههايش از برخى از مردم تبرستان ياد مىكند كه درباره كارهاى مذهبى از او پرسشهايى مىكردهاند . يكى از راويان اصلى نظريه فقهى او جعفر پسر محمد نيروسى تبرى بود كه شهر زادگاهش نيروس در كوههاى تبرستان باخترى در چند ميلى خاور رودخانه چالوس بوده است . تبرستان باخترى سرزمين رويان ، كلار و چالوس نخستين پايگاه زيديان در ايران گرديد . در سال 250 / 864 چهار سال پس از مرگ قاسم پسر ابراهيم مردم اين سرزمين بر ضد حكومت طاهريان سر به شورش برداشتند و با صوابديد مردى علوى از مردم محل ، حسن پسر زيد حسنى را از رى به رهبرى خود فراخواندند . حسن به زودى سراسر تبرستان را گرفت و با لقب خلافت مآب داعى الى الحق به فرمانروايى پرداخت . او پايتخت خود را شهر آمل قرار داد كه با سرزمينى كه خاستگاه بيشتر پشتيبانانش بود فاصلهاى چندان نداشت . محمد پسر زيد برادر و جانشين او در نبردى كه در سال 287 / 900 انجام داد به دست سامانيان كشته شد . و سامانيان سيطره مذهب اهل تسنن را بار ديگر بر تبرستان مستقر ساختند .
حسن پسر زيد در سياست مذهبى خود به گونهاى رسمى آداب و شريعت شيعه و كلام معتزلى را رواج داد . به ظاهر محمد نيز از او پيروى كرده دو متكلم برجسته معتزلى ابو القاسم بلخى و ابو مسلم اصفهانى را به گونه منشيان خود به كار گرفت . ابن نديم از برخى از كتابهاى حسن درباره شرع و امامت نام مىبرد . اما اين كتابها در دست نيست و در ادبيات بعدى زيدى هرگز از آنها نامى و نقلى نرفته است .
هيچيك از آن دو برادر را بعدها امام زيدى ندانستند و به ويژه پيروان يحيى هادى الى الحق كه نوه قاسم پسر ابراهيم و بنيانگذار امامت زيدى در يمن بود ، آن دو را به
هامش
( 1 ) .Der imam al - Q sim، صص 86 به بعد .