آنها بشنود . آنها نيز توانسته بودند باقيماندهء منابع ادبى را نه به زبان الخميادو « 3 » بلكه به عربى خالص نيز از اسپانيا با خود بياورند . به هر حال بىگفت و گو مقرى به دوران اوّل زندگى از مطالب مربوط به تمدّن عربى اسپانيولى غافل نبود و شايد به مقدار زياد از آن فراهم آورد . وى در شهر مراكش در كتابخانهء شاهان سعدى چيزهاى مهمّى به دست آورده بود . جالب آنكه يكى از نسخههاى خطّى كه وى به مطالعه پيرامون آن اشتغال داشت اكنون در اسكوريال موجود است . 204 به احتمال قوى اين كار بدون برنامه يا نقشهء قبلى رخ داده است . در دوران آخر زندگى وقتى كه دوستان ، مقرى را به خلاف رسم اهل حديث به تأليف يك اثر ادبى وادار كردند ، اين مسائل در تأليفات او جلوهگر شد .
در سپتامبر سال 1618 / آخر رمضان 1027 ه . مقرى مغرب را ترك كرد . مقصد اصلى وى حجّ بيت اللّه بود و به احتمال قوى معتقد بود كه غيابش طول نخواهد كشيد ، زيرا قسمت اساسى نسخهء خطّى و مطالب خويش را در مغرب به جا نهاد . ولى مقدّر بود كه ديگر به سرزمين وطن بازنگردد . مسير سفر در اشارات شخصى وى در مقدّمهء كتابى كه مخصوصا براى ما اهميت دارد روشن است . از راه دريا به مصر رفت ، ولى اين بار اوّل در قاهره نماند و در ژوئن سال 1619 / رجب 1028 ه . از آنجا به قصد مكّه درآمد ، ولى در دسامبر سال 1619 / محرم 1029 ه .
به قاهره بازگشت و آنجا زن گرفت و ظاهرا قصد داشت مدت زيادى آنجا اقامت گيرد . مسلّم است كه وضع زندگى مطابق دلخواه وى نبود و اين مطلب از شكايت منظوم و آشفتگى وى كه بار ديگر به سفر وادارش كرد نمايان است . در فوريهء سال 1620 / ربيع الاول 1029 ه . سفرى كوتاه به بيت المقدس داشت ولى زود به قاهره بازگشت . تا سال 1627 / 1037 ه . پنج بار به حجّ رفت كه در اثناى آن هفت بار مدينه را زيارت كرد و بارها در آنجا درست حديث داد . وقتى در اكتبر سال 1627 / صفر 1037 ه . به قاهره بازگشت ، در الأزهر به تدريس پرداخت . در رجب همان سال / مارس 1628 به زيارت قدس رفت ، ولى بيشتر از بيست و پنج روز آنجا نماند . در شعبان / آوريل براى نخستين بار دمشق را ديد . دعوت دوستان تازه وى را به آنجا كشانيده بود ، زيرا در اثناى حج با عمادى ، مفتى سوريه ( متوفّى به سال 1641 / 1051 ه . ) كه چند سال امير الحاج دمشق بود ، ملاقات كرد 205 كه او را به سفر دمشق ، كه در آن موقع يك مركز فرهنگى معتبر بود و خود را كمتر از قاهره نمىدانست ، دعوت كرد . 206 در دمشق مقرى با احمد بن شاهين قبرصى ( متوفّى به سال 1643 / 1053 ه . ) كه معلّم و اديبى از اهل آن ولايت بود ملاقات كرد 207 و بشدت فريفتهء او شد و در نتيجهء ارتباط با وى توانست در دمشق اقامت گيرد و
هامش
( 3 ) نگاه كنيد به : كتاب حاضر ، ص 364 ، پابرگ شماره 1 . - ن .