( 1912 ) 104 از مقدّمهء سفرنامه كه بر مبناى نسخهء پاريس و به كمك نسخهء حلب انجام گرفته ، چنان كه حبيب زيات نشان داده ، رضايتبخش نيست . 105 دانشوران رومانى در سالهاى اخير براى بار دوّم در كار مطالعه كتاب پيشرفت محسوسى كردهاند . ترجمهء اوّل رومانيايى بر اساس نسخهء پاريس كه پوپسكوچوكانل آغاز كرد ( 1903 ) ، پس از انتشار قسمت اوّل متوقّف ماند و فقط گزارش سفر آسياى صغير بود . به علاوه ، به گفتهء هموطن وى ، رادو ، ترجمهء خوبى نيست . 106 خود رادو براى اين كار بهتر آمادگى داشت . به سبب اقامت طولانى پاريس ، نسخهء آنجا را خوب شناخته بود و آن را مبناى چاپ متن و ترجمهء فرانسه كرد ، و از نسخهء لندن و نسخهء 1700 لنينگراد نيز كمك گرفت . به سال 1927 قسمت اوّل انتشار يافت كه چيزى همانند مقدّمهء كتاب است و دربارهء سه نسخهء اساسى و معتبر توضيحاتى مىدهد و مؤلّف مىخواهد بر اساس مطالعهء دقيق متن ، برترى نسخهء پاريس را بر دو نسخهء ديگر ثابت كند . پس از آن بر اساس كنجكاوى در مطالب سفرنامه دربارهء آسياى صغير و مولداوى و والاكيا تحليلى از ترجمههاى پيش و از آن جمله ترجمهء ماركوس هست . در قسمت مربوط به آسياى صغير افتادگيهاى بلفور را ، كه فقط بر نسخهء موزهء بريتانيا تكيه داشته ( و نيز افتادگيهاى ماركوس را ، كه اين قسمت را در منبع مسكوى نداشته ) وانموده است . بنا بر اين كار رادو قدمى اساسى است كه بعدها براى هرگونه تحقيق مربوط به متن سفرنامه بايد از آن آغاز كرد . عيب اساسى رادو اين است كه با تحقيقات روسى در اين موضوع كمتر آشناست ، و ارزشيابى وى از نسخهء لنينگراد ظالمانه است . به سال 1930 قسمت اوّل متن و ترجمه بر طبق اصولى كه در مقدّمه ياد كرده انتشار يافت ، و همين كه كار وى به پايان برسد بىگفت و گو قدمى تازه در مطالعهء كتاب بولس حلبى خواهد بود . نمىتوان به استقبال حادثه رفت و دربارهء قسمتهاى مربوط به اوكراين و روسيه ، كه براى رادو مشكلتر خواهد بود ، چيزى گفت ولى توان پنداشت كه دانشوران كشور ما با شركت مورّخان و عربشناسان فرصت بهترى براى تحقيق كامل دربارهء ماكاريوس و بولس دارند كه در مرحلهء اوّل شامل يك متن علمى تحقيقى - دستكم از قسمتهاى سفرنامه كه بىواسطه با وطن ما ارتباط دارد - باشد .
براى انجام اين كار بزرگ علمى مىبايد ديگر مؤلّفات جغرافيايى را كه به قلم خود ماكاريوس است به حساب گرفت . شمار اين مؤلّفات چندان نيست و وضع عمومى آن را مىدانيم كه غالبا نسخهء نامنظّم يا متن ناقص با جزوههاى كلّى است . مهمتر از همه ملاحظات وى دربارهء گرجستان است كه ضمن سفر دوّم روسيه به قلم آورده و تاكنون دوبار - بار اوّل متن عربى با ترجمهء فرانسه به قلم لبدوا ( 1905 ) 107 و بار دوّم به پيوست ترجمهء روسى به قلم پ . ك .
جوزى ( 1905 ) - منتشر شده است . 108 مبناى هر دو ، نسخهء واتيكان بوده كه تاريخ 1756 دارد و
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 564
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٥٦٤