مشكلات دينى آن روزگار بود كه در دولت مسكوى و اوكراين خاطرها را مشغول داشت .
امضاى ماكاريوس بر منشور پذيرش آوازهخوانى جمعى در سرودهاى كليسايى روسيه ، كه به سال 1915 چاپ شده ، هست . منشور مذكور با سفر دوّم ماكاريوس ارتباط دارد كه به مناسبت تشكيل انجمن عمومى سال 1666 - 1667 انجام گرفت . 86 بىگفت و گو بسيارى از مطالب بولس اهميت چندانى ندارد ، و فقط اهل خبره را به كار مىآيد . اگر در توصيف بعضى از گوشههاى زندگى او زياده روى مىكند ، نبايد فراموش كرد كه عرصهء مطالب وى گسترده است و از سبك ساده و بىتكلفشان علايم واقعى بودن نمايان است .
گر چه مؤلّف تا حدّى ساده لوح است ، ولى مطالب وى حاصل ملاحظه عينى و گهگاه مايهء تفريح خاطر است و ارزش كتاب از همين روست . البتّه از نظر ادبى ممتاز نيست ، ولى مقامى شايسته دارد و آن را كتابى اصيل مىتوان شمرد و همين كافى است .
مطالعهء كتاب از نظر لغت يا تحليل مطالب واقعى ، چنان كه بايد انجام نگرفته و در قسمت اوّل از مراحل ابتدايى نگذشته است ، شايد از اين جهت كه اروپا به دوران اخير با نسخههاى كتاب آشنا شد . نخستين نسخهء خطّى كه در موزهء بريتانياست در دهه سوّم قرن نوزدهم به دست آمد ، نسخهء مذكور تاريخ 1765 دارد و به سال 1824 در حلب خريدارى شد 87 و در معرفى كتاب نقش عمده داشت ، زيرا ترجمه بلفور ، كه از سال 1829 تا سال 1836 منتشر شد ، از روى آن انجام گرفت 88 و بتقريب همهء مطالعات دربارهء ماكاريوس و از جمله نخستين مطالعات روسى بر ترجمه مذكور تكيه داشت . يكصد سال بعد ، يعنى به سال 1936 ، پالمر و ريدينگ قطعاتى از اين ترجمه را در انگلستان انتشار دادند . در آغاز دههء سوّم همان قرن اطلاعاتى دربارهء يك نسخهء ديگر به خطّ كرشونى ( يعنى نوشتن عربى به خطّ يا حروف سريانى ) كه خاصّ مارونيان بود به دست آمد ، كه سنكوفسكى با استاد مارونى خويش ، انطون عريضه ، در عينطورهء لبنان ديده بود . 89 هنوز صحّت اين پندار محقّق نيست ، زيرا تا كنون هيچ گونه اثر ديگرى از نسخهء مذكور به دست نيامده است . در روسيه از سالهاى دههء پنجم قرن پيش در نتيجهء كوشش كسانى كه اهميت كتاب را در مورد تاريخ كشور ما تذكر دادند ، نسخههاى آن پيدا شدن گرفت و اين سه نسخه كه در آن اوان به دست آمد از روى يك اصل گرفته شده كه تاريخ 1700 دارد و در آن هنگام در دمشق بود . نسخهء اوّل مورّخ سال 1847 از آن قسمت تعليمات وزارت خارجهء روسيه بود ، و اكنون در مؤسّسهء مطالعات شرقى وابسته به آكادمى علوم شوروى است ، به شمارهء 751 .
C
؛ نسخهء دوّم داراى تاريخ سال 1849 است و در كتابخانهء عمومى لنينگراد است ؛ و نسخه سال 1859 در كتابخانهء مركزى وزارت خارجهء شوروى است كه ترجمهء روسى به قلم جرجى ا . ماركوس ( 1896 - 1900 ) از روى آن انجام گرفته است .