حكاياتى كه نقل مىكند ، نه فقط از مقدّمه بلكه از مطالب ديگر كتاب نيز استفاده كرده است . گويد :
رجّار پادشاه فرنگى ، فرمانرواى سيسيل به سال پانصد و چهل و هشت در خوانيق تلف شد .
( نام او را اجّار نيز گويند ) . وى دوستدار اهل علم و فلسفه بود . همو بود كه شريف ادريسى صاحب كتاب نزهة المشتاق فى اختراق الآفاق را دعوت كرد تا چيزى به شكل « نقشهء جهان » براى او تأليف كند و چون بيامد او را محترم داشت و در تكريمش مبالغه كرد . ادريسى براى انجام منظور وى فلز خواست و چهار صد هزار درم نقره براى او بياوردند و از آن دايرهها ساخت به شكل افلاك و همه را با هم تركيب كرد و به وضع خاص درآورد و رجا آن را بپسنديد . و كمى بيش از يك سوّم نقره به كار رفته بود و نزديك به دو سوّم مانده بود كه به دو بخشيد و صد هزار درم بر آن افزود با يك كشتى كه از بارسلون با انواع كالاهاى رومى در خور شاهان براى وى آورده بودند ، و از او خواست كه در سيسيل بماند و گفت : « تو از خاندان خلافت هستى و اگر ميان مسلمانان باشى ملوكشان به صدد كشتن تو برآيند ، ولى اگر پيش من بمانى در امان باشى . » وى نيز پذيرفت و براى او مقرّرى شاهانه معيّن شد . سوار بر استر پيش شاه مىآمد و چون نزديك مىشد شاه جاى خود را براى او خالى مىكرد و چون نمىپذيرفت با هم مىنشستند . پس به دو گفت : « مىخواهم اخبار بلاد را با مشاهده ، نه به نقل از كتابها ، تحقيق كنم . » و كسانى خردمند و هوشيار برگزيدند و رجّار آنها را به اقاليم شرق و غرب و جنوب و شمال فرستاد و مصوّران همراهشان كرد كه هر چه را مىبينند تصوير كنند و بفرمود تا هر چه را دانستن آن لازم است كاملا جست و جو كنند و چون يكيشان صورتى آوردى شريف آن را ثبت كردى تا هر چه خواسته بود به دست آمد ، و از آن تأليفى كرد كه كتاب نزهة المشتاق شريف ادريسى است . 72 روژه كه در حد فاصل ميان دو تمدّن جهان آن روزگار به سر مىبرد ، هر دو را نيك مىشناخت و اينكه يك دانشور عرب زبان را به فراهم آوردن وصف جهان آن روز واداشت ، نشانى آشكار از برترى تمدّن عربى آن روزگار است كه به نزد همگان مسلّم بود . دربار نورمانى سيسيل نيمه شرقى بود ، كه بيشتر منابع مختلف و از جمله اشعار عربى كه به دوران روژه در سيسيل خوانده مىشود 73 شاهد اين سخن است ، و نيز معلوم مىدارد كه تنها ادريسى ستايشگر روژه نبود . علاقهء روژه به اينكه نقشهء جهان را خاصّ او مهيّا كنند ، يك تمايل شرقى صرف است ، اگر كوششهاى بسيار قديم اسكندر و شاهان ايران را در اين مورد ناديده بگيريم . به ياد داريم كه در همين كتاب از دو كوشش همانند آن سخن داشتهايم . بىگفت و گو علاقهء مأمون به جغرافيا 74 و بخصوص تهيهء نقشهء مأمونى به اين منظور بوده كه انديشهاى از جهان زير تسلط
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٢٢٦