امامت و ديگر عقايد خود به ترتيبى كه در قسمتهاى گذشتهء اين كتاب در باب حكمين گفتهايم اختلاف دارند . نخستين كسى كه در صفين بر ضد حكميت سخن گفت عروة - ابن اديهء تميمى بود . گويند اول كس كه در صفين بر ضد حكميت سخن گفت يزيد بن عاصم محاربى بود و نيز گويند اول كس كه بر ضد حكميت بود يكى از بنى سعد بن زيد - مناة بن تميم بود . نخستين كس از مخالفان حكميت كه در صفين قيام كرد يكى از بنى يشكر بود كه از سران ربيعه بشمار بود و بصف ياران على ميبود و در اين روز گفت : « لا حكم الا لله و لا طاعة لمن عصى الله » و از صف برون شد و بياران على حمله برد و يكى از آنها را بكشت آنگاه بياران معاويه حمله برد كه از او دور شدند و نتوانست كسى از آنها را بكشد و باز بياران على حمله برد و يكى از مردم همدان او را بكشت .
هيثم بن عدى و ابو الحسن مدائنى و ابو البخترى قاضى و ديگران اخبار و فرقههاى خوارج را در كتابهاى خاص آوردهاند و صاحبان مقالات در بارهء عقايد و ديانات از اختلاف مذاهب آنها و تفاوتشان در فروع و اتفاقشان در اصول سخن كردهاند و ما بيشتر اختلافات مذاهب آنها را در كتاب « المقالات فى اصول الديانات » ياد كرده و خوارجى را كه از هنگام حكميت بهر روزگار ظهور كردهاند بر شمردهايم . آخرين آنها بسال سيصد و هيجده در ديار ربيعه بر ضد بنى حمدان خروج كرد نام وى عرون بود و در ناحيهء كفرتوثى خروج كرد و به نصيبين آمد و با مردم آنجا جنگ انداخت و جماعتى بسيار را بكشت و اسير گرفت . يكى ديگر معروف به ابو شعيب در بنى - مالك و قبايل ربيعه خروج كرد و وى را پيش المقتدر بالله بردند . از پس سال سيصد و هيجده فرقهء اباضيه بديار عمان در مجاورت ديار بر وى و جاهاى ديگر جنگها داشتند و پيشوائى نصب كردند كه با همهء يارانش كشته شد .
بسال هفتاد و هفتم حجاج با شبيب خارجى جنگها داشت و حجاج از آن پس كه بسيار كس از يارانش كشته شد ، تا آنجا كه شمار كشتگان را با مساحى تعيين كردند ، فرار كرد و به كوفه آمد و در قصر حكومت حصارى شد . آنگاه صبحگاهى
مروج الذهب ( فارسى ) — صفحة 141
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص١٤١