و كاغذسازى پيش رفت وراقان پديد شدند كه كارشان نويسانيدن و خريد و فروش كتاب بود و مكانهاى وسيع داشتند كه دانشوران و اديبان در آنجا فراهم ميشدند . بدنبال اين نهضت ، كتابخانههاى بزرگ پديد آمد كه كتابهاى دينى و علمى در آن نگهدارى مى شد و بعدها همين كتابخانهها معروفترين مراكز فرهنگى دنياى اسلام شد .
دار الحكمه كه باحتمال قوى هارون بنيانگزار آن بود و مأمون از پس پدر آن را تأييد كرد و كتابهاى بسيار بدان داد ، بزرگترين كتابخانههاى دوران عباسى بود و همچنان ببود تا بغداد بدست مغولان افتاد . از همه علوم متداول كتابها داشت و عالمان و اديبان كه به قصد مطالعه به آنجا ميشدند در نهضت علمى دوران خويش نفوذ بسيار داشتند و فرهنگ اسلام و فرهنگ قديم را ميان مسلمانان و همه مردم ديگر رواج ميدادند
ترويج علم خاص خليفگان نبود كه وزيران و بزرگان دولت نيز تقليد ايشان مى - كردند . مسعودى گويد يحيى بن خالد برمكى ببحث و مناظره راغب بود و مجلسى داشت كه متكلمان اسلام و ملل ديگر در آن فراهم ميشدند .
زاويه و خانقاه و رباط و مكتب و ديوان انشاء و بيمارستان كه غالبا از مستحدثات آنعصر بود در رواج فرهنگ اثر بيگمان داشت كه مردم هر يك به صورتى با اين سازمانها سر و كار داشتند و طبعا از نفوذ آن بر كنار نميماندند .
تاريخ
دىبور گويد : : " مورخان قديم عرب جزئيات را بدقت ادراك ميكنند اما در مرحله ارتباط حوادث عاجز ميمانند . چون دولت - شان وسعت بسيار داشت مايه فراوانى در تاريخ و جغرافيا پديد آوردند " بدوران قديم چون تقريبا همه عربان بيسواد بودند حوادث را سينه به سينه نقل ميكردند و تدوين تاريخ معمول نبود . از پس ظهور اسلام تا مدتهاى نسبتا دراز حوادث مهم و احاديث پيمبر را بحافظه نقل ميكردند و چه تحريفها در آن رخ داد .
تدوين تاريخ بقرن دوم آغاز شد حوادث مختلف را بىارتباط به يكديگر ثبت كردند و