هر فرقه مذهبى مقاصد خود را بقالب عبارات ريخت .
منابع تاريخ اسلام بسيار متنوع است كه از همه مهمتر منابع سيرت پيمبر است كه قرآن و حديث و شعر آنروزگار است . چون اشعار حسان بن ثابت كه قصايد بسيار بستايش پيمبر گفت و دشمنان وى را هجو كرد .
وقتى ابن مقفع خداىنامه يا كتاب شاهان را از پهلوى به عربى برد و نام آن را سرگذشت شاهان عجم كرد نمونهاى از ثبت و تدوين تاريخ بدست عرب افتاد .
هشام بن محمد كلبى متوفى بسال 204 و پدر وى محمد نخستين كسان بودند كه به تدوين تاريخ دست زدند و هر دو بدقت و تحقيق در كار روايت معروف بودند .
تاريخ دوران اول از سرگذشت پيمبر مايه گرفت و مورخان از حديث و خاصه احاديث مربوط بجنگها پاپهاى براى كار خود يافتند و كتابهاى سيرت و جنگنامهها پديد آمد .
قديمىترين سيرت پيمبر كتاب سيره ابن هشام متوفى بسال 218 است كه عنوان " سيرة رسول الله " دارد . وى اطلاعات تاريخى خويشرا از استادش ابن اسحق متوفى بسال 151 گرفته و تصويرى صحيح از زندگى پيمبر و اعمال وى در راه تبليغ رسالت و بسط دين بما ميدهد .
اما وى در بسيارى جاها كه استادش بتفصيل سخن آورده باختصار رفته و در موارد اختصار وى بتفصيل پرداخته است ، از جمله كتابهاى ابن هشام نسب نامه حميريان و ملوك ايشان است و نيز كتابى در شرح مشكلات اشعارى كه در سيرت آورده است .
معروفترين كتاب جنگنامه مغازى واقدى متوفى بسال 207 است كه متأخران در ثبت وقايع جنگهاى پيمبر مايه از آن گرفتهاند .
بقرن سوم علم تاريخ تكامل يافت و منابع آن فراوان شد و مورخان مايه هائى را كه از سيرت ميگرفتند با منابع ديگر همآهنگ ميكردند و همه را در قالب تاريخ منظم ميريختند . شايد بلاذرى متوفى بسال 279 نخستين بار در كتاب فتوح البلدان اين روش
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 300
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٣٠٠