از شاعران بزرگ آن عصر ابو تمام طائى بود كه تمايلات فلسفى داشت و معانى تازه بشعر آورد و شاگرد وى ابو عباده بحترى كه توصيفات بديع و مدايح دلنشين وى از اشعار جاويد است و ابن رومى كه بفراوانى سخن و باريكبينى و ابتكار معانى كم نظير بود و ابو العتاهيه كه مقام سخن را بيفزود و تغزلات ظريف وى آيات بلاغت بود و هم اندرز و حكمت را بشعر آورد و اين سخن از اوست : دوست واقعى آنست كه هميشه با تو باشد و خويشتن را زيان زند تا ترا سود دهد و چون حوادث زمان ترا آسيب دهد خويشتن را پراكنده كند تا ترا مجموع دارد " و من ندانم شاعر شيرين سخن ما بدوران خويش اين كيمياى ناياب را يافته بود ؟ كه بشر هميشه بشر بوده است .
ثعالبى در " يتيمه الدهر " گويد : شاعران جديد در كار شعر و معانى زيبا و تصورات بديع و رقت لفظ و دقت معنى از متقدمان برتر رفتهاند .
بپندار ما موجباتيكه بدوران عباسيان معنى و اسلوب تازه در شعر پديد آورد و بطور كلى قيافه ادبيات عرب را دگرگون كرد يكى آن بود كه ببغداد وضع زندگى با دوران جاهليت تفاوت بسيار داشت و طبعا آن صفات و فضايل كه بصحرا ممدوح بود و تذكار آن به زبان شاعران در آفاق ميرفت در بغداد جلوه و رونق نداشت و يا مورد اعتماد نبود كه صحرا و شهر دو دنياى جداست . همسنگ زندگى معنوى اصول مادى و اقتصادى نيز صورت ديگر يافته بود كه در صحرا همه چيز ساده بود . شترى و اسبى و گوسفندى و خيمهاى . در بغداد كه مركز آن روز جهان بود تجارت وسيع و ثروت فراوان همه آن درها را كه ثروت به آفاق جديد دارد به روى مردم گشوده بود و طبعا افكار و تمايلات نيز تحت نفوذ وضع نو بود و شاعران نيز از مردم جدا نبودند نفوذ شعوبيان بدوران عباسى در اين تغيير وضع اثر داشت كه اينگروه شعر قديم عرب را بمعرض نقد آوردند و براى وهن عربان ، بر ميراث بزرگ ايشان كه از آثار فرهنگ بدوران جاهليت جز آن هيچ نداشتند بجا يا نابجا خردهها ميگرفتند . از نفوذ تمدنهاى ديگر خاصه ايران كه
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٩٣