نهاد . اعتبار مكتب بصره از آنجا بود كه پيروان آن بمنطق و استدلال توجه بيشتر داشتند و نحويان بصره را براى امتياز از نحويان كوفه " اهل منطق " عنوان داده بودند .
اصطلاحات نحويان بصره تا حدى با اصطلاحات كوفى اختلاف داشت و توجه ايشان بمنطق اتفاقى نبود كه نفوذ فلسفه از مدتها پيش در بصره آشكار بود . در ميان نحويان اينشهر بسيارى شيعيان و معتزليان بودند كه راه را براى نفوذ حكمت يونان در مباحث كلامى گشودند .
از جمله نحويان مبرز بصره عمرو بن علا متوفى بسال 153 بود كه فن او نحو و تفسير بود و هم خليل بن احمد كه علم عروض را بنيان نهاد و كتاب " عين " او نخستين قاموس عربى بود و سيبويه پارسىنژاد كه تنظيم و قالبريزى نحو از اوست و " الكتاب " وى در اين باب همانند ندارد . دى بور گويد : " كتاب سيبويه كارى منظم و كوششى بزرگ است تا آنجا كه متأخران گفتهاند كتابى چنين ناچار بايد حاصل كوشش گروهى از دانشوران باشد . الكتاب در علم نحو چون قانون ابن سينا در طب كتاب كتابها است " و هم از علماى آن عصر اصمعى و ابو عبيده بودند كه بدوران هارون ستاره ايشان درخشيد و مبرد صاحب " الكامل " كه دوران وى مؤخر بود . كسائل عالم فارسىنژاد كوفه بصف مبرزان دوران بود و هارون تربيت امين و مأمون را به دو سپرد . و فرا شاگرد وى كه بسال 207 وفات يافت از بزرگان نحو بود و نيز مفضل ضبى را از معاريف آن روزگار نام بايد برد كه از مقربان خلافت بود و كتاب مفضليات خويش را هديه مهدى كرد .
شعر
امويان عربان خالص بودند و تمايلات جاهلى داشتند ، از فلسفه بيزار بودند و بشعر و خطابه راغب ، و شاعران بسيار بدربار خويش داشتند . يزيد بن معاويه در شعر دستى داشت تا آنجا كه