ضحاك بن قيس فهرى بعبد الله بن زبير دشمن بزرگ امويان پيوستند كه داعيه خلافت داشت و براى سقوط دولت اموى ميكوشيد . تصادم مرج راهط كه بسال 65 هجرى رخ داد در حقيقت نشانى از كشاكش قبايل مضرى شمالى با قبايل جنوبى يمنى بود و در نتيجه همين تصادم شعله تعصب ميان قبايل جنوب و شمال در همه ولايتهاى عربنشين خاصه خراسان كه عربهاى مقيم آن بسيار بودند سر برداشت . بعد از وفات عمر بن - عبد العزيز كه خلافت بيزيد بن عبد الملك رسيد ( 101 - 105 ه ) بار ديگر تعصب و اختلاف قبايل جنوبى و شمالى سختى گرفت . يزيد كه خود مانند همه امويان از قبايل شمالى بود از اين تعصب و اختلاف دور نماند و بر ضد يمنيان ، جانب مضريان گرفت و كار كشاكش بالا گرفت تا آنجا كه يزيد بن مهلب بن ابى صفره كه از طوايف يمنى بود و از خدمتگزاران بزرگ دولت اموى بشمار ميرفت و نفوذ وى در دولت اموى چون برمكيان در دولت عباسيان بود ، با افراد برجسته خاندان خود بقتل رسيد و قتل وى آتش تعصب را در جان قبايل يمنى فروزان كرد و كينه ايشان بر ضد امويان سخت شد ، از آن هنگام يمنيان براى دولت اموى خطرى بزرگ شدند و در سقوط اين دولت نقش مؤثر داشتند .
قتل خالد بن عبد الله قسرى والى عراق كه بدوران هشام بن عبد الملك و اشاره وى انجام شد در تحريك كينه قبايل يمنى سخت مؤثر افتاد تا آنجا كه مورخان عقيده دارند قتل خالد سقوط دولت اموى را تسريع كرد زيرا يمنيان كه قتل خاندان مهلب را از ياد برده بودند از قتل خالد كه پيشواى آنها بود سخت برآشفتند و برهبرى فرزند وى يزيد بن خالد در دمشق سر بطغيان برداشتند ، يمنيان فلسطين نيز بهمدلى ايشان بر ضد امويان شورش آغاز كردند و آنگاه بسليمان بن هشام بن عبد الملك پيوستند و خواستار خلع مروان بن محمد آخرين خليفه اموى شدند .
وضع تعصب قبايل در شام چنين بود كه براى شورش و طغيان زمينه مناسب داشت
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 29
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٩