وقتى پيمبر بجوار پروردگار رفت ، طوايف عرب با تذكار مفاخر قبيله براى جانشينى وى مسابقه آغاز كردند و خوى ديرين جلوه كرد ، به همين سبب بود كه بسيارى قبايل عرب پس از وفات رسول اكرم از اسلام برگشتند و بر ضد تسلط قريش بشوريدند چنان كه وحدت و بقاى اسلام بخطر افتاد اما ثبات راى ابو بكر و غيرت وى در دفاع از وحدت اسلام فتنههاى بزرگ را در مشيمه خفه كرد و اسلام از خطر بزرگى كه كيان آن را تهديد ميكرد رهائى يافت .
روح تعصب و تفوقجوئى قبايل كه همچنان بيدار بود پس از مرگ يزيد پسر معاويه يك بار ديگر فرصت خودنمائى يافت . اما اين جلوه تعصب قديم چنان قوى نبود كه دولت اموى را بخطر افكند زيرا امويان تازهنفس كه براى تجديد قدرت از دست رفته از تعصب قديم مايه ميگرفتند هنوز چندان قدرت داشتند كه مخالفان خود را سركوب كنند .
بدوران خلافت عمر بن عبد العزيز دولت اموى قوتى از نو گرفت كه عمر بن عبد العزيز مردى پارسا و دادگر بود و در همه دوران كوتاه خلافت خود باصلاح آن فسادها كه خليفگان سلف پديد آورده بودند كوشش ميكرد و بيشتر نارضائى عناصر آشوبگر را از ميان برد كه تعصب نداشت و عمال و واليان خويش را بدون رعايت ملاحظات طائفگى باقتضاى لياقت و كفايتشان برميگزيد و در نتيجه ملايمت و اعتدال وى آن رقابت بزرگ كه از قديم ميان طايفه كلب و قيس و هم طوايف جنوبى و شمالى وجود داشت و بساليان اخير در نتيجه جانبدارى خليفگان قوت گرفته بود سستى گرفت و آن طوفانهاى شديد كه زائيده اختلاف و رقابت قبايل بود و دولت اموى را بارها تا پرتگاه سقوط برد و عاقبت هم بسقوط داد تا حدى آرام شد .
شدت اختلاف قبايل كه وحدت جامعه عربى را بخطر انداخت از پس مرگ معاويه آغاز شد كه مادر يزيد از طايفهء بنى كلب بود و آنها به زمان يزيد در دولت اموى منزلت و نفوذ خاص يافتند و طبعا طايفه قيس كه با كلبيان از ديرباز رقابت داشتند بپيشوائى
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 28
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٨