آن عراق بود و پيشواى آن ابو حنيفه بود .
ابو حنيفه نعمان بن ثابت بسال 80 هجرى در كوفه بزاد و در بغداد بسال 150 بمرد .
گويند وى بشانزده سالگى با پدر به حج رفت و عبد الله بن حارث يكى از اصحاب را بديد كه از مسموعات خود از پيمبر حديث ميكرد و هم از مالك حديث شنيد . ابو حنيفه در عين حال كه بعلم اشتغال داشت تجارت حرير ميكرد و ببازار مىنشست به همين جهت تجربهاى وسيع اندوخته بود و از كار بازار و دقايق معاملات مردم نكتهها ميدانست .
ابو حنيفه فقه را از مكتب كوفه آموخت و از عطاء بن ابى رباح و هشام بن عروه و نافع مولاى عبد الله بن عمر درس گرفت اما بيشتر علم خويشرا از حماد بن ابى سليمان اشعرى فرا گرفت . وى در قبول حديث سختگير بود و درباره راويان ، كنجكاوى بسيار ميكرد و حديث پيمبر را نمىپذيرفت مگر آنكه جماعتى از جماعتى روايت كرده بود يا فقيهان همه شهرها درباره عمل بدان متفق بودند . از ابو حنيفه كتاب فقهى بدست نيست اما ابن نديم بشمار كتابهاى وى از كتاب فقه اكبر نام ميبرد كه درباره عقايد بود .
از جمله شاگردان ابو حنيفه ليث بن سعد بود كه قضاى مصر يافت . گويند منصور در بيت المقدس او را بديد و چون بوداع وى بيرون ميشد گفت : " حقا كه از قوت عقل تو بشگفتم و خدا را سپاس كه چون توئى را در رعيت من پديد كرد . "
ابن خلكان گويد كه درآمد ليث سالانه پنجهزار دينار بود كه آن را بر اهل علم پخش ميكرد .
مالك پيشواى فقه حجاز بسال 93 بزاد و بسال 179 بمرد و همه زندگى را در مدينه بسر كرد . گويند وى قرآن را از نافع بن ابى نعيم آموخت و علم را از ربيعة الراى گرفت و حديث را از مشايخ مدينه چون ابن شهاب زهرى و نافع روايت كرد و اوزاعى روايت از او ميكرد .
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٨٦