پائين جاى كالا بود و در طبقه دوم بازرگانان سكونت داشتند .
عربان در مغرب و مصر و اندلس و سيسيل دولتهاى كوچك ساخته بودند كه واسطه بازرگانى آسيا و اروپا بود . در قصرهاى قيروان و قرطبه و پالرم نيز كالاى آسيا مصرف ميشد .
كشتيهاى عرب درياى مديترانه را از انطاكيه تا جبل الطارق به سى و شش روز ميپيمود انطاكيه كه معتصم آن را مستحكم كرده بود معتبرترين بندر تجارتى شام بود . شهر صور نيز بندر جنگى آن ولايت بشمار ميرفت كه كارگاههاى كشتىسازى در آنجا بود و كشتى ها كه به پيكار روميان ميرفت از صور بادبان ميگرفت .
از داستان سندباد هزار و يكشب كه بدوران هارون ساختهاند معلوم توان داشت كه عربان بدوران عباسى سفرهاى دراز دريائى داشتند كه از بغداد آغاز ميشد و از خليج فارس ميگذشت و تا شبه جزيره مالايا ميرسيد و بازرگانان اين سفرها را كه ادويه و عطر هند و حرير چين را ببازار بغداد مىرساند تشويق ميكردند .
بعيد نيست كه عربان بقرن دوم هجرى تا چين رفته باشند گوئى از آن بيگانگان كه بسال 82 هجرى بندر كانتون بر روى ايشان گشوده شد تنى چند عرب بودهاند و نيز در آن فتنهها كه بسال 141 در اين شهر رخ داد آثار حضور عربان را معلوم توان داشت . بدوران اول عباسى عربان از جزيره سيلان گذشتند و چينيان كه تا آنروزگار پيوسته بدرياهاى اطراف هند بتكاپو بودند از آن پس بندرت بخليج فارس راه يافتند كه عربان ضمن سفرهاى دراز تا چين ميرفتند .
بندر سيراف لنگرگاه همه كشتيهايى بود كه از ديار عرب و فارس كالا بچين ميبرد و هنگام بازگشت كالاى بصره و عمان و ديار ديگر را همراه داشت .
بقرن سوم ابو القاسم بن خرداد به راهنمائى براى مسافران نوشت و راه دريائى را كه از مصب دجله نزديك ايله آغاز ميشد و بهندوستان و چين ميرسيد توصيف كرد . به
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٧٠