سورى بدمشق ميرسيد .
بروزگارى كه عربان بر مصب رود سند تسلط داشتند يك راه بازرگانى از آنجا به داخل قلمرو پارس بود كه از سيستان ميگذشت و از شمال اينراه كاروانهاى پنجاب كالاى بازرگانى را از ارتفاعات افغانستان عبور ميدادند و بكابل و غزنه و ديگر شهرها ميرسانيدند كه بعدها از مراكز معتبر بازرگانى شد و از آنجا كاروانها بسوى غرب تا خراسان و سوى شرق تا بخارا ميرفت . ادويه هند در اين نواحى رواج داشت و در بخارى با كالاى چين كه از راه آسياى مركزى رسيده بود ببازار ميرسيد .
مردم بخارا با چين رابطه بازرگانى داشتند . وقتى نفوذ عربان به رود سيحون رسيد بازرگانان ميتوانستند بىبرخورد با موانع سياسى تا چين برانند كه پس از عبور سيحون از سرزمين تغزغز معروفترين قبايل تاتار مقيم دامنههاى تيانشان ميگذشتند آنگاه دو راه بود يكى راه دراز كه پيمودن آن چهار هفته طول داشت و با چهارپا از آن ميرفتند و ديگر راهى كوتاه اما پر فراز و نشيب كه به چهل روز طى ميشد . راه ديگرى نيز بود كه از بام دنيا ميگذشت و عبور آن مشكلات فراوان داشت .
كاروانها راه چين را بخاطر ابريشم ميسپرد و چون پرورش ابريشم در شمال ايران رواج يافت رفت و آمد كاروانها به چين كمتر شد .
مؤلف حضارة الاسلام گويد : " چون مال فراوان بدست عباسيان رسيد و هارون راه كاروانها و كشتىها را امن كرد ، از هر سوى جهان كالا بعراق رسيدن گرفت . ظروف از هند ، آهن از خراسان ، سرب از كرمان ، پارچه الوان از كشمير ، عود و مشك و زين و برگ و دارچين از چين ، عطر و بوهاى خوش از يمن ، سلاح و كالاى ريختهگرى از ايران ، مرواريد از غنداب ، خيزران و كافور و عود و قرنفل و نارگيل و پارچه پنبه و فيل از هندوستان ، ياقوت و الماس از سرنديب ، پوست و غلام از روم و ميوه و سلاح و آهن از شام و پوست روباه از روسيه . " هارون به كار بازرگانى توجه خاص داشت و
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 273
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٧٣