نقض و ابرام با آنها مشورت كند .
بعضى از ياران پيغمبر با استفاده از صحبت وى در كار قضاوت سرآمد عصر خود شدند .
على در اين زمينه ضرب المثل بود و درباره قضاياى پيچيده مىگفتند قضيهايست كه ابو الحسنى براى حل آن نيست . معاذ بن جبل در علم حلال و حرام شهرت داشت . زيد - ابن ثابت در كار تقسيم ارث و غنائم معروف بود . ابى بن كعب در قرائت قرآن استاد بود .
دانشمندان اصحاب پيغمبر در شهرهاى اسلامى پراكنده شدند و در آنجا نهضت علمى را بوجود آوردند و در اطراف آنها شاگردانى وجود داشتند كه علم را از آنها فرا ميگرفتند و در ميان مردم منتشر ميكردند . همه آنها از مردم عرب نبودند بلكه بيشترشان بملل ديگر تعلق داشتند و ميبايست زبان عرب را كه زبان قرآن و حديث بود فرا گيرند بدين جهت تحقيقات لغوى و نحو و صرف و امثال آن بوجود آمد .
مجامع علمى آن عصر فقط به علوم دين چون قرآن و تفسير و حديث و روايت و استنباط احكام و فتواهاى شرعى درباره پيشامدهاى تازه اهميت ميداد . از اينرو علومى كه در عصر اموى رواج يافت با دين ارتباط داشت ولى در زمان عباسيان به غير از علوم دينى علوم عقلى و تجربى مانند فلسفه و طب و رياضيات نيز رواج گرفت .
پس از آن مسلمانان بتدوين اخبار و فتوحات اسلام پرداختند . عبيد بن شريه يمنى نخستين كسى بود كه اين قبيل داستانها را به صورت تاريخ درآورد . پس از وى وهب بن منبه كه نژاد پارسى داشت حوادث جنگها و فتوحات اسلام را مرتب كرد و مورخان بعد در اين زمينه از او روايت ميكردند . گويند كه عروة بن زبير متوفى بسال 94 هجرى نخستين كسى بود كه درباره سرگذشت پيغمبر كتاب تاليف كرد .
ابان بن عثمان متوفى بسال 105 هجرى نيز كتابى در اين زمينه داشت كه عبد الرحمن - ابن مغيره شاگرد وى آن را فراهم آورد ، و نيز گويند كه ابن شهاب زهرى متوفى بسال 124
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 488
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٤٨٨