مؤديان جزيه
جزيه بر ذميان آزاد و عاقل و سالم كه قادر بپرداخت بودند تعلق ميگرفت بنا بر اين فقيران و كسانى كه نيروى كار نداشتند و كوران و ديوانگان و بيماران و راهبان و صومعهنشينان از جزيه معاف بودند مگر كسانى از آنها كه توانگر بودند از اينقرار جزيه بر كسانى مقرر بود كه اگر مسلمان بودند ميبايد در جهاد شركت كنند . ابو حنيفه مشمولان جزيه را سه گروه مىكند : نخست ، توانگران كه از آنها 48 درهم دريافت ميشد ، دوم مردم ميانه حال كه از آنها 24 درهم گرفته ميشد ، سوم مردم فقير كه كسب و كارى داشتند و هر كدام 12 درهم مىپرداختند . فقيرانى كه كسب و كار نداشتند جزيه نميدادند . حداكثر و اقل جزيه معلوم بود و ولايتداران را در اين باب حق اجتهاد نبود .
بنيانگزار شريعت و پيشوايان اسلام سفارش كردهاند كه جزيه از ذميان با ملايمت و مدارا وصول شود و جان و مالشان از تجاوز مأمورين وصول و ولايتداران در امان باشد .
روا نبود كه ذميان را براى پرداخت بدهيشان بزنند يا در آفتاب نگهدارند يا بطريق ديگر آزار كنند ميبايست به آنها مدارا كنند و محبوسشان كنند تا سرانه خود را بپردازند .
جزيه از مبدعات اسلام نيست ، يونانيان در حدود قرن پنجم پيش از ميلاد از مردم آسياى صغير جزيه ميگرفتند ، روميان نيز از ملل مغلوب جزيه ميگرفتند و مبلغ جزيهء آنها هفت برابر جزيهاى بود كه مسلمانان از ذميان ميگرفتند .
جزيه از اهل كتاب گرفته ميشد خداوند گويد :
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ .
« 1 »
هامش
( 1 ) - سوره توبه آيه 29