همين كه ابو بكر از جنگهاى عقبكرد فراغت يافت سپاهى بفرماندهى خالد بن وليد به سوى حيره فرستاد و گروهى ديگر را فراهم آورد و براى جنگ بسرزمين شام فرستاد . در آن هنگام دولت ايران و روم به ظاهر دو دولت بزرگ و مقتدر و نيرومند بودند اما در باطن به سبب حكومت مطلقه و عياشى و اختلافات دينى دچار ضعف و سستى شده بودند ، در صورتى كه عربها ببركت اسلام متحد شده بودند و ابو بكر بكمك ملت نوزاد عرب كه بجنگجوئى علاقه داشت و به غذا و لباس ساده قانع بود و مردمش با ايمان و ثبات براى جانبازى در راه دين آماده بودند ، ميتوانست با اين دو دولت جنگ كند .
بيشتر فتوحات اسلام در عصر خلافت عمر انجام گرفت و ايران و فلسطين و شام و مصر قلمرو دولت اسلام شد و امپراطورى عرب وسعت يافت .
وضع روم پيش از نهضت عرب
عربها قسمتى از قلمرو دولت روم شرقى را به سهولت بدست آوردند زيرا با مردم اين نقاط روابط نژادى و لغوى داشتند دولت روم با اقوامى كه زير پرچم او بودند روابط خوبى نداشت . اختلافات مذهبى و سنگينى مالياتها مردم را از تسلط روم شرقى بيزار كرده بود و همين كه سپاه عرب بسرزمين آنها هجوم برد با مسرت از آن استقبال كردند تا از نفوذ جابرانهء روم شرقى و استبداد كليسا رهائى يابند .
دولت روم شرقى از آخر دوران ژوستينيان تا آخر دوران هرقل ( 565 ، 631 م ) بسبب فتنههاى داخلى ضعيف شده بود . گر چه هرقل توانسته بود در مقابل ايران مقاومت كند و نقاطى را كه بموجب قرارداد 628 م از دست داده بود پس بگيرد اما مسلمانان بهترين متصرفات شرقى وى را از دستش ربودند و قبايل اوار قسطنطنيه را محاصره كردند
بلغارها نيز همراه آنها بودند و عاقبت بسال 679 م در شبه جزيره بالكان استقرار يافتند و اين ناحيه نيز از تصرف روم شرقى بدر رفت و قلمرو وى كه سابقا تا سواحل دانوب امتداد