مىشود ؛ مانند : قال ، سقى « 1 » . همزه گاهى به ياء و گاهى به واو تبديل مىشود ؛ مانند :
راس ، يومن و بير . برخى هاء را نيز از حروف علّه مىدانند ، به اين دليل كه به همزه قلب مىشود ، مانند : ماء و أيهات « 2 » .
20 - حروف « تفخيم » :
همان حروف اطباق است . لام و راء نيز در بعضى از كلمات صفت تفخيم دارد ، مانند : « الطّلاق » ( بقره ، آيهء 227 ) ، « الصّلاة » ، ( بقره ، آيه 3 ) در قرائت ورش « 3 » .
« ربّكم » ، ( بقره ، آيهء 21 ) ، « رحيم » ، ( بقره ، آيهء 143 ) . تفخيم لام در « اللّه » اگر ما قبل مفتوح يا مضموم باشد لازم است :
وَ كانَ اللَّهُ
، ( نساء ، آيهء 85 ) ،
يَعْلَمُ اللَّهُ
« 4 » ( نساء ، آيهء 63 ) .
در ميان حروف تفخيم ، طاء تفخيم بيشترى دارد . مكّى الف را به حروف تفخيم اضافه كرده است كه اين گمانى بيش نيست « 5 » .
21 - حروف « اماله » :
الف ، راء و « هاء تأنيث » حروف اماله است ؛ زيرا در كلام عرب ، اماله فقط در اين حروف جارى است . ولى امالهء الف و هاء به شرط امالهء ما قبل آنها امكان پذير است . هاء تنها در صورت وقف اماله دارد ، ولى راء و الف در وقف و وصل اماله مىشود . ( معناى اماله پيش از اين ذكر شد ) « 6 » . بنابراين ، الف و هاء تأنيث ، اماله
هامش
( 1 ) . در اصل « قول » و « سقى » بوده است .
( 2 ) . ر . ك : القلب و الابدال ، ص 26 و لسان العرب ، « موه » و « هيه » .
( 3 ) . ر . ك : النّشر ، ج 2 ، ص 111 به بعد .
( 4 ) . التحديد ، ص 108 ب و النّشر ، ج 2 ، ص 115 .
( 5 ) . مكى در الرعايه ، ص 104 مىنويسد : حروف تفخيم همان حروف اطباق است كه ذكر شد ، اين حروف به جهت انطباق صدا با هواى كام ، تفخيم مىگردد . راء ، لام و الف هم مانند اين حروف ، در كلمات زيادى تفخيم مىشود . مؤلف به تقليد از مكّى در صفت 22 ( الف مفخمى كه با تفخيم نزديك به واو ، آميخته مىشود ) الف را از حروف « مشربه » شمرده است كه در جواز قرائت آن اتفاق است . ابن جزرى در النّشر ، ج 2 ، ص 215 مىگويد : در مورد الف ، صحيح اين است كه با ترقيق و تفخيم توصيف نگردد ، بلكه در ترقيق و تفخيم از حرف ما قبلش پيروى مىكند .
( 6 ) . اماله ميل دادن فتحه به كسره ، و الف به ياء است ( الرعايه ، ص 104 ) . براى اماله احكام زيادى است