مىشود و حرف ما قبل آنها نيز به سبب آنها اماله مىشوند ، ولى اماله حرف ما قبل راء ، هم مىتواند به دليل امالهء راء باشد و هم به خاطر غير آن باشد .
22 - حروف « مشربه » :
به آن « مخالطه » با كسره و فتحهء لام ، نيز گفتهاند . « مشربه » حروفى است كه در زبان عربى بر حروف بيست و نه گانهء الفبا اضافه شده است و عبارت است از :
1 - نون اخفا شده 2 - الف اماله 3 - الف مفخّم ( الفى است كه با تفخيم نزديك به واو ، آميخته مىشود [ مانند « الصّلاة » در قرائت ورش ] « 1 » ) 4 - صاد بين بين 5 - همزهء بين بين . اين پنج حرف در قرآن به كار رفته است . 6 - حرفى ميان جيم و شين است كه در قرائت به كار نرفته ، بلكه لهجهء بعضى از عربها است « 2 » .
ابن دريد مىگويد : در غلامك مىگويند : غلامش « 3 » . و اين « مشربه » به غير است ، يعنى آميختن حرفى به حرف ديگر در تلفظ .
23 - حرف « مكرّر » [ داراى تكرير ] :
راء حرف مكرّر است ؛ زيرا هنگام تلفظ آن زبان
هامش
كه در كتب قرائات آمده است . السبعه ، ص 145 ؛ الكشف ، ج 1 ، ص 168 و النّشر ، ج 2 ، ص 29 ) .
( 1 ) . جملهء داخل قلّاب از نسخهء « ط » حذف شده است ، ولى در ساير نسخهها موجود است .
( 2 ) . سيبويه در الكتاب ، ج 2 ، ص 404 در زمينهء تعداد حروف زبان عربى مىنويسد : با حروف فرعى 35 حرف است كه 29 حرف آن اصلى است . حروف فرعى زياد استعمال شده و به كارگيرى آن را در قرائت قرآن و اشعار نيكو شمردهاند : نون خفيفه ، همزهء بين بين ، الف اماله ، شين همانند جيم ، صاد همانند زاى ، الف تفخيم ( در لهجهء حجازى ، مانند : الصلاة ، الزكاة ، الحياة ) . تعداد حروف زبان عربى با حروف « غير مستحسن » 42 حرف است ، البته حروف غير مستحسن در گويشهاى عربى فصيح و مورد قبول ، زياد نيامده است و در قرائت قرآن و اشعار ناپسند است .
مثل اين مطالب در سر الصناعه ، ص 51 و شرح المفصّل ، ج 10 ، ص 125 آمده است ، ولى علماى قرائت در كتابهايشان « شين همانند جيم » را ذكر نكردهاند ، در حالى كه مؤلف آن را در اين جا آورده است . ( ر . ك : الرعايه ، ص 105 ؛ التحديد ، ص 69 ؛ ابراز المعانى ، ص 750 ؛ النّشر ، ج 1 ، ص 201 ؛ اللطائف ، ص 185 . قسطلانى در اين باره مىنويسد : خواندن حرف ، ميان شين و جيم در قرائات مشهور شناخته شده نيست ) .
( 3 ) . الجمهرة ، ج 1 ، ص 5 .