قرائت كردهاند ، ولى بقيه آن را با ضاد به معناى بخيل قرائت كردهاند . « 1 »
( الظعن ) : به معناى سفر و كوچ است . ظعن ؛ يعنى كوچ كرد ، به مسافرت رفت ، فقط يك مورد در قرآن كريم آمده است :
يَوْمَ ظَعْنِكُمْ
( نحل ، آيهء 80 ) .
امّا « النّظر » : به معناى نگاه كردن است ، مانند اين شعر مجنون :
نظرت كانّى من وراء زجاجة * الى الدّار من ماء الصّبابة أنظر
النّظير به معناى مثل و همانند است ، 86 مورد از اين ماده در قرآن كريم آمده است . « 2 » شبيه آن « النّضر » : به معناى حسن و نيكى است ، مانند اين حديث شريف :
( نضر الله امرءا سمع مقالتنا فوعاها و اداها كما سمعها ) « 3 » اين كلمه در سه جاى قرآن ذكر شده است :
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ
( قيامت ، آيهء 22 ) ؛
وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً
( انسان ، آيه 11 ) و
تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ
( مطففين ، آيهء 24 ) .
سخن دربارهء « الظّهيره » هنگام بحث در مورد « ظهر ، ظهيرها » خواهد آمد .
امّا « الظّله » : به معناى هر چيزى است كه سايه اندازد و در دو جاى قرآن كريم آمده است :
كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ
( اعراف ، آيهء 171 ) و
يَوْمِ الظُّلَّةِ
( شعراء ، آيهء 189 ) .
( ظللت ) : مانند ظلّ فلان يفعل كذا ؛ يعنى در روز به كارش ادامه دهد و مانند كان است ، نه كلمه از مشتقات آن در قرآن كريم آمده است :
فَظَلُّوا فِيهِ يَعْرُجُونَ
( حجر ، آيه 14 ) ؛
ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا
( نحل ، آيه 58 ) و ( زخرف ، آيه 17 ) ؛
ظَلْتَ عَلَيْهِ
( طه ، آيهء 97 ) ؛
فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ
؛
فَنَظَلُّ لَها
( شعراء آيهء 4 و 71 ) ؛
لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ
( روم ، آيهء 51 ) ؛
فَيَظْلَلْنَ رَواكِدَ
( شورى ، آيهء 33 ) و
فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ
( واقعه ، آيهء 65 ) .
در « ظلت » و « فظلتم » يك لام آن به دليل تخفيف حذف شده است ، مثل « مست »
هامش
( 1 ) ر . ك : السبعة ، ص 673 ؛ الكشف ، ج 2 ، ص 364 ؛ النشر ، ج 2 ، ص 399 و البحر المحيط ج 8 ، ص 435 .
( 2 ) در اين باره سخن خواهيم گفت .
( 3 ) المسند ، ج 1 ، ص 437 ؛ ج 3 ، ص 225 ؛ ج 4 ، ص 80 ، 82 و جامع الاصول ، ج 8 ، ص 18 . حديث با روايتهاى مختلف در اين منابع آمده است .