اينك با توكل به خداوند به شرح ابيات مىپردازم : « ظفرت » به معناى دست يافتن آن ظفر الرجل بحاجته ؛ يعنى نياز خود را بر آورده كرد . « الظافر » : به معناى غالب و چيره است .
در قرآن تنها در سورهء فتح ، آيهء 24 آمده است :
مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ
« 1 » .
( الشواظ ) : به معناى آتش بدون دود است و گفتهاند دود نيز همراه آن است . « 2 » اين كلمه در سورهء الرحمن ، آيهء 35 آمده است :
يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ
« 3 » .
( الحظ ) : به معناى نصيب و بهره است و شبيه آن . « الحضّ » به معناى تحريض است . « الحظ » شش « 4 » بار و الحضّ سه بار در قرآن آمده است .
در الحاقه ، آيهء 34 و الماعون ، آيه 3 :
وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ
و
لا تَحَاضُّونَ
فجر ، آيه 18 .
( الظلم ) : به معناى قرار دادن شىء در غير موضع آن است و در قرآن كريم در 282 مورد به صورت متنوع آمده است « 5 » .
هامش
تأليف استاد امين الدين بن سلار مراجعه كنيد ) ولى مولف در شرح حال ابن سلار اين كتاب را نياورده است . ( الغاية ، ج 1 ، ص 481 ) و من نيز به آن دست نيافتم .
( 1 ) ر . ك : المفردات ، ص 469 .
( 2 ) ر . ك : الطبرى ، ج 27 ، ص 81 ؛ القرطبى ، ج 17 ، ص 171 ؛ المفردات ، ص 397 .
( 3 ) ابن كثير شين را در شواظ كسره ، و ديگران ضمه دادهاند ( السبعة ، ص 621 ) .
( 4 ) در تمامى نسخههاى كتاب و نيز در لطائف الاشارات ، ص 233 چنين آمده است ، و شارحان كتاب لطائف نيز به عدم صحت آن اشارهاى نكردهاند ، زيرا كلمه « الحظ » هفت بار در قرآن آمده است :
( آل عمران ، آيه 176 ) ؛ ( نساء ، آيه 11 و 176 ) ؛ ( مائده ، آيهء 13 و 14 ) ؛ ( قصص ، آيه 79 ) و ( فصلت ، آيهء 35 ) . شيخ زكريا و ملا على قارى در شرحهايشان بر المقدمهء مؤلف ، ص 42 آن را هفت مورد ذكر كردهاند .
( 5 ) قسطلانى اين عبارت را در اللطائف ؛ ص 233 با حذف كلمهء « متنوع » آورده است . در تحقيق اين كتاب آمده است : كلمهء « الظلم » 258 بار و « الاظلام » 23 بار در قرآن آمده است . من در المعجم المفهرس ، ذيل مادهء « الظلم » آن را بر شمردهام كه 289 مورد است .
مؤلف در اين جا به كلمهء « الاظلام » نپرداخته است . من نمىدانم مبناى شمارش محققان چه بوده است ، ولى منظور ابن جندى از متنوع ، معنايى خاص بوده است .