كلمه « اللّفظ » كه به معناى كلام و سخن است ، فقط يك بار در قرآن كريم آمده است :
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ
( ق ، آيهء 18 ) .
( الايقاظ ) : به معناى بيدارى و متضاد كلمهء « غفلت » و « خواب » است و فقط يك مورد در قرآن آمده است :
وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً
( كهف ، آيهء 18 ) « الفظّ » : گفتهاند كه به معناى مرد بداخلاق است و يك بار در قرآن كريم آمده است :
وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا
( آل عمران ، آيهء 159 ) و شبيه آن كلمه « الفضّ » ، به معناى جدا شدن و متفرّق شدن است ، مانند اين آيات :
لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ
( آل عمران ، آيهء 159 ) و
انْفَضُّوا إِلَيْها
( جمعه ، آيهء 11 ) . « 1 »
كلمه « الحظر » به معناى منع و حيازت است ؛ زيرا هر چه كه حيازت شود ، ديگران از آن منع مىشوند و دو جاى قرآن كريم آمده است :
وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً
( إسراء ، آيهء 20 ) و
كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ
( قمر ، آيهء 31 ) و شبيه آن كلمهء « الحضر » است ، به معناى حضور داشتن ، كه متضاد غايب بودن است . « 2 »
اكنون به بحث دربارهء كلمات ( ظهر و ظهيرها ) ؛
الظَّهِيرَةِ
و ( ظهر الظهار ) مىپردازيم :
الظَّهِيرَةِ
: يعنى شدت گرما ؛ مانند اين آيه شريفه :
وَ حِينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ
( نور ، آيهء 58 ) .
هامش
كلمه ( الانتظار ) گفته است كه در 14 جاى قرآن آمده است و در اين جا مىگويد كه ( الانظار ) به معناى تاخير است و به گفته ايشان مجموعا در 122 جاى قرآن آمده است ، امّا مجموع آياتى كه از ريشه ( النظر ) در آنها كلمهاى آمده است 129 جاى قرآن است ، يعنى 7 آيه بيش از گفته مولف .
البته اين نياز به يك بحث طولانى دارد و آن اين است كه تفسير آنها متفاوت است و بيش از يك معنا در آنها احتمال دارد . ابو حيان ( البحر ، ج 8 ، ص 221 ) در تفسير اين آيه شريفه « انظرونا نقتبس من نوركم » ( حديد ، آيهء 13 ) مىگويد : اين به معناى منتظر باشيد يا به ما نگاه كنيد ؛ و نيز ( أنظرونا ) قرائت شده است ، يعنى به ما مهلت دهيد و از ما پيشى نگيريد . و شوكانى ( فتح القدير ، ج 5 ، ص 91 ) در تفسير آيهفَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ( ذاريات ، آيه 44 ) مىگويد : ينظرون به معناى ديدن با چشم و نيز به معناى انتظار وعده عذاب است . ( مفردات ، ماده نظر ، ص 758 ) .
( 1 ) در سورهء منافقين ، آيهء 7 نيز آمده است :حَتَّى يَنْفَضُّوا.
( 2 ) المفردات ، ص 175 .