د - در مورد آيه 9 سورهء « قصص » :
قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَ لَكَ
« 1 » ، سخاوى مىگويد : به نظر جماعتى ، مانند دينورى ، محمّد بن عيسى ، نافع قارى « 2 » ، و ابن قتيبه ، وقف در اين موضع ، وقف تام است ، و
لا تَقْتُلُوهُ
نهى است . عدهاى تصور كردهاند كه بر « لا » وقف مىشود و معناى آن چنين است : هو قرّة عين لى و لك ، لا ؛ يعنى بدون تو . سخاوى مىگويد : اين تصور صحيحى نيست ، براى اين كه « تقتلوه » فعل مجزوم است ، اگر « لا » ناهيه نيست و نافيه است ، پس جزم دهندهء « تقتلوه » كجاست ؟ من مىگويم : آن چه سخاوى گفته است صحّتش آشكار است ، گر چه برخى از اساتيد را ديدهام كه بر « لا » وقف مىكنند . « 3 »
گفتارى در مورد « ثمّ » : « 4 »
بعضى از اساتيد در تمام موارد كاربرد « ثمّ » در قرآن ، بر ما قبل آن وقف كردهاند ، و مىگويند : ثم براى مهلت و تأخير است . من مىگويم ، اين قاعده كلّى نيست ، بلكه در بعضى موارد درست است ؛ مانند قول خداوند :
وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا
« 5 » ( اعراف ، آيهء 11 ) ، يا مانند :
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ . ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ . ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ
« 6 » ( مؤمنون ، آيهء 12 - 14 ) . همچنين كلام خداوند در سورهء
هامش
در ، ص 305 كتابش ، مىگويد : وقف بر « فاسقا » چون انتهاى جملهء استفهامى است ، جايز است ، گر چه جمله در « لا يستوون » تمام است . نقل و ردّ اين مطالب در « سخاوى » ص 210 ب آمده است . همچنين ر . ك : به « دانى » ، ص 120 .
( 1 ) سورهء قصص ، آيهء 9 :وَ قالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَ لَكَ لا تَقْتُلُوهُ عَسى أَنْ يَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ .( 2 ) در نسخهء « ط » « و قارى » نوشته شده است .
( 3 ) سخاوى ، ص 210 ب ؛ همچنين ر . ك : معانى القرآن ، ج 2 ، ص 302 ؛ ابن انبارى ، ص 822 ؛ نحاس ، ص 543 و دانى ، ص 114 .
( 4 ) ر . ك : سخاوى ، ص 212 و لطائف الاشارات ، ص 257 .
( 5 )وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ . . .. م .
( 6 ) أشمونى ، ص 261 ؛ وقف در « فى قرار مكين » و « لحما » جايز است . زكريا مىگويد : در « من طين » وقف كافى است . در « فى قرار مكين » و همچنين « العظام لحما » وقف صالح است .