رستاخيز را انكار مىكردند ، پس به آنان گفته شد : مسأله چنين نيست كه مىپنداريد ، « 1 » سپس قسم خورد كه
لَتُبْعَثُنَّ
« 2 » ؛ بنابراين ، وقف بر « لا » خوب و پسنديده است .
ج - امّا قول خداوند متعال :
أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً
« 3 » ( سجده ، آيهء 18 ) وقف در اين جا وقف كافى است ، زيرا كلام ، مفيد است و آن چه پس از آن آمده ، از نظر معنا متعلق به ما قبل است . ابو القاسم شاطبى « 4 » در اين موضع ، وقف را اختيار كرده است ، سخاوى نيز چنين حكايت كرده است . امّا عمانى مىگويد : برخى چنين پنداشتهاند كه موضع وقف در « فاسقا » است و معناى آن مساوى نبودن مؤمن و فاسق است ، ولى اين وقف در نظر من ، جاى گاه و ارزشى ندارد . او سپس مىگويد : معنايى كه اين افراد ذكر كردهاند ، موجب وقف بر
لا يَسْتَوُونَ
است .
من مىگويم : سخن عمّانى مطلب صحيحى نيست ، صحيح و صواب آن چيزى است كه من در ابتدا گفتم [ وقف بر « فاسقا » وقف كافى است . م ] . اصولا ميان اين مورد و آن چه كه در سورهء ( برائت ) آيهء 19
وَ جاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَوُونَ
آمده است ، چه تفاوتى وجود دارد كه عمانى وقف بر « سبيل اللّه » را در آن جا اجازه داده است .
بنابراين ، اگر [ در سورهء توبه ] آغازيدن از « لا يستوون » جايز است ، اين جا هم جايز است و هيچ تفاوتى ميان اين دو نيست . من تصور مىكنم عمانى آن چه را در سورهء « توبه » گفته ، به فراموشى سپرده است . « 5 »
هامش
( 1 ) معانى القرآن ، ج 3 ، ص 207 ؛ ابن انبارى ، ص 142 ؛ الأزهيه ، ص 162 ؛ مشكل إعراب القرآن ، ج 2 ، ص 428 ؛ إملاء ما منّ به الرحمن ، ج 2 ، ص 274 ؛ سخاوى ، ص 210 ؛ طبرى ، ج 29 ، ص 108 ؛ قرطبى ، ج 19 ، ص 91 ؛ بحر المحيط ، ج 8 ، ص 213 ، 284 و مغنى ، ص 275 .
( 2 ) خداى بزرگ در آيهء 7 سورهء تغابن فرمود :زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلى وَ رَبِّي لَتُبْعَثُنَّ . . ..
( 3 ) تمام آيهء :أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ .( 4 ) او امام قاسم بن فيره ، مؤلف شاطبيّه و از مشهورترين علماى علم قرائات است . در سال 590 ( ه ق ) وفات يافته است ( ر . ك : غاية النهايه ، ج 2 ، ص 20 - 23 ) .
( 5 ) ابن انبارى ، ص 840 و نحاس ، ص 571 : وقف نزد اين دو در « لا يستوون » وقف تام است . أشمونى