گفتارى دربارهء « لا » « 1 » ، « 2 » :
الف - در زمينهء قول خداوند متعال « لا جرم » « 3 » ( هود ، آيهء 22 ) بين زبان شناسان عرب اختلاف است . زجاج مىگويد : « لا » نفى چيزى است كه كافران گمان مىكردهاند براى آنان منفعت دارد . پس معناى آن چنين فرض مىشود : ( لا ينفعهم جرم أنهم فى الآخرة ) ؛ يعنى پيشه كردن آن كارها براى آنان خسران دارد . زجاج « أن » « 4 » را در موضع نصب مىداند « 5 » . پس بنابه نظر او ، در اين جابر « لا » وقف شده ، و از « جرم » ابتدا مىشود . امّا از ديدگاه خليل و سيبويه « جرم » بدون « لا » به معناى « حقّ » است « 6 » ابو محمّد مكّى رديّهاى دارد بر كسانى كه وقف بر « لا » بدون « جرم » را اجازه دادهاند و در آن گفته است : لازمهء اين وقف ، اعتقاد به چيزهايى است كه دارندهء آن كافر است « 7 » ب - همچنين در معناى « لا » در لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ ( قيامت ، آيهء 1 ) و لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ ( بلد ، آيهء 1 ) و مانند آنها اختلاف است . بصريان و كسائى مىگويند : معناى آن چنين است : به آن قسم مىخورم . زجّاج گفته است : در اين كه معناى آن « اقسم » است اختلافى نيست ، بلكه اختلاف در « لا » است « لا » نزد بصريان ، كسائى و اكثر مفسران « زايده » است . فرّاء مىگويد : « لا » ردّ و جواب بر گفتار مشركان است و قبلا گذشت كه آنان