ادغام شود ، پاسخ اين است كه « راء » حرف داراى تكرير و صفت انحراف است كه در آن شدت و سنگينى است و با داشتن صفت تفخيم ، شبيه حروف استعلاست ، امّا لام چنين نيست و ضعيف است كه به طرف قوى كشيده مىشود ، و طبق اصل ، حرف ضعيف ( لام ) در حرف قوى ( راء ) ادغام مىشود ( البته پس از آن كه با تبديل شدن به راء قوى مىشود ) ، امّا راء با داشتن صفت تكرير ، مانند حروف مشدّد ، در مقام دو حرف است . در حالى كه نون به خاطر غنّه ضعيف است و اصل اين است كه حرف قوى در حرف ضعيف ادغام نشود ، به همين دليل اگر لام ساكن باشد ادغام در « راء » اجماعى است ، امّا در عكس آن چنين نيست ، و همين طور اگر نون ساكن باشد ادغام آن در لام اجماعى است ، ولى در عكس آن نيز چنين نيست . و بدين دو نكته كسى اشاره نكرده است .
اگر « لام » در كنار « لام تغليظ شده » قرار گيرد ، بايد خالص تلفظ شده و آشكار گردد ، كه در غير اين صورت درشت و تفخيم شده تلفظ مىشود ، در حالى كه تفخيم آن جايز نيست . مانند
جَعَلَ اللَّهُ
( نساء ، آيهء 5 ) ؛
قالَ اللَّهُ
( آل عمران ، آيهء 55 ) . همين طور اگر با يكى از حروف اطباق برخورد كند ، بايد رقيق و نازك تلفظ شود ، مانند
اللَّطِيفُ
( انعام ، آيهء 103 ) ،
مَا اخْتَلَطَ
( انعام ، آيهء 146 ) ،
لَسَلَّطَهُمْ
( نساء ، آيهء 90 ) و مانند آن .
با اين حال اگر قبل از نام مبارك
اللَّهِ
ضمه يا فتحه باشد ، لام درشت و تفخيم شده و اگر قبل از آن كسره باشد ، رقيق و نازك تلفظ مىشود ، امّا اگر قبل از آن اماله شود در چگونگى تلفظ لام اختلاف است . « 1 »
ميم
« 2 » پيشتر گفته شد كه ميم از دوازدهمين مخرج از مخارج دهان ، يعنى از مخرج باء
هامش
( 1 ) . احكام تفخيم و ترقيق لام جلاله در بخش « القاب حروف و سبب نام گذارى آنها » گذشت .
( 2 ) . الرعاية ، ص 206 ؛ التحديد ، ص 109 ب و اللطائف ، ص 246 .