مجاورت « باء » بين قراء اجماعى است . مكّى « 1 » نيز همين را گفته است ، امّا من طبق مذهب ابو عمرو بن علا اخفاى آن را ترجيح مىدهم . استاد ما ، ابن جندى - رحمة اللّه عليه - مىگفت : در تلفظ ميم ساكن نزد « باء » اختلاف شده است ، ولى اخفاى آن صحيح است ، چه سكون آن اصلى باشد ؛ مانند
أَمْ بِظاهِرٍ
( رعد ، آيهء 33 ) و چه سكون آن عارضى باشد ، مانند
يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ
( آل عمران ، آيهء 101 ) . اگر بعد از ميم ، الف باشد ، هر دوى آنها رقيق و نازك تلفظ مىشود .
نون
« 2 » چنان كه گفتيم نون از ششمين مخرج از مخارج دهان خارج مىشود ( اندكى بالاتر از مخرج لام با اختلافى كه قبلا ذكر شد ) . نون حرفى مجهور ، بين شدت و رخاوت و داراى انفتاح و استفال « 3 » است . در آن غنّهاى است كه هنگام سكون ، بدون هيچ حركتى
هامش
( 1 ) . مكّى در الرعايه ، ص 206 ، مىگويد : اگر ميم ساكن باشد ، نزد باء ، فاء يا واو . . . اظهار آن به صورت ساكن لازم است و نبايد هيچ گونه حركتى بگيرد ؛ زيرا ممكن است به دليل قرب مخرج ميم با آنها ، اخفا و ادغام روى دهد . . . دانى در التحديد ، ص 109 ب مىگويد : و اگر « ميم » با فاء يا واو ملاقات كند ، به دليل وجود غنّه در آن ، اظهارش بهتر است . . .
ادغام آن در فاء ، از كسائى روايت شده كه آن را صحيح و جايز نمىدانند . علما دربارهء مجاورت ميم با « باء » اختلاف نظر دارند . بعضى مىگويند : اخفا مىشود ؛ زيرا به هم بر آمدن لبها در هر دوى آنها ، مانند چسبيدن لبها در يكى از آنهاست . روش ابن مجاهد و استاد ما ، على بن بشر همين است . . . ، ابو الحسن بن منادى مىگويد : از اهل اداء آموختم كه هنگام برخورد ميم با واو و فاء ، آن را اظهار كنيم . . . احمد بن يعقوب تائب مىگويد : قرّاء در تمام قرآن به آشكار كردن ميم ساكن و ترك ادغام آن هنگام برخورد با « باء » اجماع دارند ، و اضافه مىكند : هنگام برخورد ميم با فاء نيز همين طور است و گروهى از اساتيد ما اين روش را انتخاب كردهاند . . . مىگويد : و من نظر اول را قبول دارم .
( 2 ) . الرعاية ، ص 167 ؛ التحديد ، ص 106 ب و اللطائف ، ص 229 .
( 3 ) . مخرج نون به نظر دانشمندان معاصر ، مانند لام و راء ، تيغهء زبان و لثه است و از آواهاى لثوى است ، و اتصال زبان با لثه بسيار محكم است كه هوا به بينى راه مىيابد ، نظر دانشمندان جديد با