همين طور به مخارج حروف ديگر « 1 » نيز نزديك نشود ؛ مانند
فَرَغْتَ
( انشراح ، آيهء 7 ) ؛
ضِغْثاً
( ص ، آيهء 44 ) ،
بَغْياً
( بقره ، آيهء 90 )
يَغْفِرُ
( آل عمران ، آيهء 129 ) ؛
أَغْنى
( اعراف ، آيهء 48 ) ؛
أَغْلالًا
( يس ، آيهء 8 ) و
أَغْطَشَ
( نازعات ، آيهء 29 ) و مانند آن .
فاء
« 2 » چنان كه گفته شد مخرج آن دهان است ( يازدهمين مخرج ؛ يعنى سر دندانهاى پيشين بالا و داخل لب پايين ) . فاء حرفى مهموس ، داراى رخوت ، انفتاح ، استفال و تفشّى « 3 » است .
اگر با ميم يا واو برخورد كند به دليل صفت « تأفف » فاء بايد آشكار شود ؛ مانند
تَلْقَفُ ما
« 4 » ( اعراف ، آيهء 117 ) و
لا تَخَفْ وَ لا
« 5 » ( عنكبوت ، آيهء 33 ) و غير آن .
اگر فاء تكرار شود - در يك كلمه باشد يا دو كلمه - اظهار آن واجب است ، مانند
يُخَفَّفُ
( بقره ، آيهء 86 ) ،
وَ لْيَسْتَعْفِفِ
( نور ، آيهء 33 ) و
تَعْرِفُ فِي
( حج ، آيهء 72 ) ( طبق قرائت كسانى كه آيهء اخير را به اظهار خواندهاند ) . اگر بعد از آن الف بيايد ، بايد فاء رقيق و نازك تلفظ شود . « 6 »
قاف
« 7 » پيش از اين گفتيم كه قاف از اولين مخرج دهان خارج مىشود ؛ ( يعنى از طرف
هامش
( 1 ) . خصوصا با حروف مهموس .
( 2 ) . الرعاية ، ص 201 ؛ التحديد ، ص 109 ؛ اللطائف ، ص 245 .
( 3 ) . اين همان توصيف جديد اين آواست . ر . ك : به بحث حروف تفشّى .
( 4 ) . اين در صورتى است كه با ادغام كبير و با سكون فاء قرائت شود .
( 5 ) . به دليل تقارب و نزديكى بين مخرج فاء با ميم و واو ، و خوف از اخفا يا ادغام است .
( 6 ) . در نسخه « ط » « فاكهون » ( يس ، آيهء 55 ) آمده است كه در نسخهء « س و د » وارد نشده است .
( 7 ) . الرعاية ، ص 145 ؛ التحديد ، ص 101 و اللطائف ، ص 224 .