تَعْتَدُوا
( بقره ، آيهء 19 ) و
الْمُعْتَدِينَ
( بقره ، آيهء 19 ) . همچنين اگر بعد از آن الف بيايد ، مانند
الْعالَمِينَ
( فاتحه ، آيهء 2 ) ، عين با لطافت ، و الف ، رقيق و نازك تلفظ مىشود ، ولى بعضى مردم الف را مفخّم و درشت تلفظ مىكنند كه اشتباه و خطاست .
اگر عين تكرار شود ، به خاطر قوت و سختى آن بر زبان ، بايد آشكار شود ؛ مانند
وَ نَطْبَعُ عَلى
( اعراف ، آيهء 100 ) و
فُزِّعَ عَنْ
( سبأ ، آيهء 23 ) و غير آن . « 1 »
اگر بعد از عين ساكن ، غين بيايد ، به خاطر نزديكى مخرج آنها و احتمال ادغام ، آشكار كردن عين لازم است ؛ مانند
وَ اسْمَعْ غَيْرَ
( نساء ، آيهء 46 ) .
غين
« 2 » پيشتر گذشت كه غين از مخرج خاء كه در انتهاى مخرج سوم ( كه بعد از آن دهان است ) قرار دارد ، خارج مىشود . غين حرفى مجهور و داراى رخوت ، انفتاح و استعلا « 3 » مىباشد ، و دربارهء تفخيم و درشتى آن سخن گفتيم .
اگر غين با يكى از حروف حلقى برخورد كند ، آشكار كردن آن واجب است ؛ مانند
رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَيْنا
( بقره ، آيهء 250 ) و
أَبْلِغْهُ
( توبه ، آيهء 6 ) و همين طور اگر با قاف برخورد كند ؛ مانند
لا تُزِغْ قُلُوبَنا
( آل عمران ، آيهء 8 ) ؛ زيرا مخرج غين نزديك مخرج عين و مخرج قاف بعد از غين قرار دارد ، و خوف آن مىرود كه اخفاء و ادغام روى دهد .
غين ساكنى كه قبل از شين قرار دارد بايد ، آشكار شود ، تا شبيه حرف خاء نشود ؛ زيرا خاء و شين در همس و رخاوت مشتركاند ، مانند
يَغْشى
( آل عمران ، آيهء 154 ) و . . . و
هامش
( 1 ) . در غير ادغام كبير از ابو عمرو ( النشر ، ج 1 ، ص 280 ) .
( 2 ) . الرعاية ، ص 143 ؛ التحديد ، ص 101 و اللطائف ، ص 223 .
( 3 ) . غين نظير مجهور خاء است .