آن صحيح نيست « 1 » .
همچنين خالص و آشكار ادا كردن ظاء - ساكن باشد يا متحرك - در همه جا لازم است .
عين
« 2 » گفته شد كه مخرج عين ، دومين مخرج از حلق ( قبل از مخرج حاء ) است . عين حرفى مجهور ، بين شدت و رخوت و داراى استفال است . هنگام تلفظ عين ، جهر آن بايد آشكار شود و الّا به حاء تبديل مىشود . اگر صفت جهر و مقدارى از شدت در عين نبود ، به حاء تبديل مىشد همچنين اگر همس و رخاوت در حاء وجود نداشت ، به عين تبديل مىشد . « 3 »
اگر بعد از آن حرف مهموس بيايد ، جهر و شدت « 4 » آن بايد آشكار شود ، مانند
هامش
( 1 ) . التحديد ، ص 104 ب . ابو حيان در ( البحر ، ج 7 ، ص 33 ) مىگويد : ادغام ظاء در تاء از ابو عمرو ، كسائى و عاصم روايت شده است . ابن محيصن و اعمش آن را به ادغام قرائت كردهاند ، گرچه اعمش ضمير مفعولى به آن اضافه كرده است « او عظتنا » ، ولى شايسته است كه بدون ادغام تلفظ شود ؛ زيرا ظاء مجهور و داراى اطباق است ، ولى تاء مهموس و داراى انفتاح است ، بنابراين ، ظاء از تاء قوىتر است . ادغام در متماثلين يا متقاربين وقتى پسنديده است كه اولى از دومى ناقصتر باشد ، امّا ادغام قوى در ضعيف پسنديده نيست ، گرچه چنين ادغامى به نقل از افراد موثق در بعضى موارد ، در قرآن روايت شده است و بايد آن را بپذيريم ، ولى عدم ادغام فصيحتر و با قواعد مناسبتر است .
( 2 ) . الرعاية ، ص 136 ؛ التحديد ، ص 101 و اللطائف ، ص 223 .
( 3 ) . بيشتر زبان شناسان جديد معتقدند كه بين عين و حاء تفاوتى نيست ، مگر در جهر و همس ؛ پس عين در جهر مقابل حاء مىباشد ، و بين حاء و عين در مخرج ترتيبى وجود ندارد و هر دوى آنها از حلق مىباشند ، در حالى كه علماى زبان عربى عين را داراى صفت توسّط مىدانند نه داراى صفت رخوت . دكتر ابراهيم انيس ( يكى از آواشناسان ) در ص 70 كتاب الاصوات اللغويه چنين مىگويد : شايد راز ضعف عين ، سايشى است كه در مقايسه با غين شنيده مىشود و اين ضعف سايش آن را به ميم ، نون و لام نزديك مىكند و آن را در شمار آواهايى قرار مىدهد كه به طبيعت آواهاى لين نزديكتر است . د . بشر در ص 132 كتاب خود مىگويد : « عين كمترين سايش را دارد و كمى سايش آن ، موجب پيوستن آن به آواهاى متوسط است » ( ر . ك : د . احمد مختار ، ص 272 ) .
( 4 ) . تا به حاء تبديل نشود .