در صورتى كه طاء ساكن باشد چه سكون آن عارضى باشد چه لازم - اطباق و قلقلهء آن بايد ظاهر شود ؛ مانند :
الْخَطْفَةَ
( صافات ، آيهء 10 ) ؛
الْأَطْفالُ
« 1 » ( نور ، آيهء 59 ) ؛
الْبَطْشَةَ
( دخان ، آيهء 16 ) ؛
الْأَسْباطِ
( بقره ، آيهء 136 ) ؛
اخْتَلَطَ
« 2 » ( انعام ، آيه 146 ) و
الْقِسْطَ
( انبيا ، آيهء 47 ) و مانند اينها هنگام وقف .
اگر طاء ساكن باشد و بعد از آن تاء در آيد ، ادغام ناقص روى مىدهد و به دليل قوّت طاء و ضعف تاء ، تفخيم و استعلاى طاء باقى مىماند ؛ مانند
بَسَطْتَ
( مائده ، آيهء 28 ) ؛
أَحَطْتُ
( نمل ، آيهء 22 ) و
فَرَّطْتُ
« 3 » ( زمر ، آيهء 56 ) ؛ زيرا اصل در ادغام اين است كه حرف ضعيفتر در قوىتر ادغام شود تا در قوت مانند آن شود . امّا در اين جا عكس آن روى داده است . طاء به تاء قلب شده ، امّا صفت آن باقى است تا دلالت بر موصوف كند ، اين مورد مانند ادغام [ با غنّه ] است . ( امّا هنگام ادغام تاء در طاء ، مانند
وَدَّتْ طائِفَةٌ
( آل عمران ، آيهء 69 ) ، چيزى از تلفظ تاء باقى نمىماند ؛ زيرا در چنين جايى ادغام بايد كامل باشد . ) اگر مخرج آن دو يكى نبود ، طاء در تاء ادغام نمىشد ، به همين جهت در اين جا ادغام ضعيف است و نمىتواند به صورت كامل « 4 » انجام گيرد ، مانند ادغام نون ساكن و تنوين در واو و ياء است كه اگر غنّه باقى بماند تشديد به دليل باقى ماندن غنّه ، متوسط است .
ابو عمرو دانى مىگويد : اين مذهب قرّاء است و گاهى نيز ادغام طاء در تاء يعنى ادغام صداى طاء در تاء جايز است ، مثل جواز ادغام تنوين و نون در واو و ياء ، با ادغام غنّهء آنها ( كه غنه از بين مىرود ) مانند قرائت خلف از سليم از قرائت « حمزه » كه موارد
هامش
( 1 ) . در نسخهء « ط » دو آيهء مذكور جا به جا شده است .
( 2 ) . در نسخهء « ط » « احاط » ( اسراء ، آيهء 60 ) آمده است .
( 3 ) . النشر ، ج 2 ، ص 28 .
( 4 ) . دانى ، ( التحديد ، ص 104 ) مىگويد : اگر طاء ساكن با تاء بر خورد كند ، به راحتى در آن ادغام مىشود ، و اطباق آن ، در ادغام ظاهر مىشود . . . مكى ( الرعاية ، ص 173 ) مىگويد : اگر طاء در تاء بعدش ادغام شود ، بر قارى واجب است كه تشديد آن را به صورت متوسط بياورد ، و ادغام را بيان و اطباق در طاء را نيز اظهار كند تا طاء در ادغام از بين نرود كه به دنبال آن اطباق طاء نيز از بين برود . . . ( اللطائف ، ص 230 ) .