است ، بلكه بايد به صورت ترقيق ادا شود ؛ مانند :
التَّائِبُونَ
( توبه ، آيهء 112 ) و
تَأْكُلُونَ
« 1 » ( آل عمران ، آيهء 49 ) .
اگر تاء ساكن باشد و بعد از آن « طاء » ، « دال » و يا « تاء » در آيد ، ادغام تاء در آنها لازم است « 2 » و اگر در طاء ادغام شود ، با ادغام ، ظاهر شدن اطباق و استعلا در آن لازم است ؛ مانند اين گفتار پروردگار :
قالَتْ طائِفَةٌ
( احزاب ، آيهء 13 ) ؛ زيرا در اصل ، ادغام حرف اطباق در اطباقى ديگر و همچنين حرف استعلا در استعلاى « 3 » ديگر است كه موجب نهايت قوت است به خصوص با جهر و شدت « 4 » .
هنگام تكرار تاء در يك كلمه ؛ مانند
تَتَوَفَّاهُمُ
( نحل ، آيهء 28 ) ، يا در دو كلمه وقتى كه اولى متحرك باشد ، مانند
كِدْتَ تَرْكَنُ
( اسراء ، آيهء 74 ) ، تاء بايد آشكار اظهار شود و اگر سه بار تكرار شود ، بيان و آشكار كردن آن لازم است ؛ مانند
الرَّاجِفَةُ تَتْبَعُهَا
( نازعات ، آيهء 6 و 7 ) ؛ زيرا تلفظ آن مشكل است . مكّى در الرعاية مىگويد : « اين به منزلهء رهرويى است كه پايش را دو يا سه بار بلند مىكند و هر بار نيز پايش را به همان جاى اوّل مىگذارد » « 5 » . اين موضوع كاملا واضح است ، چون مشاهده مىشود كه زبان در تلفظ تاى اول به جاى خود باز مىگردد كه تاى دوّم را تلفظ كند و همين طور براى تلفظ سومين تاء ؛ البته تلفظ آن مشكل و سخت است .
هنگامى كه تاء در يك كلمه قبل از حرف اطباقى بيايد ، آشكار و خالص ادا كردن آن به صورت تلفظ مرقق و بدون تفخيم لازم « 6 » است ؛ مانند
أَ فَتَطْمَعُونَ
( بقره ، آيهء 75 ) ؛
هامش
( 1 ) . استشهاد به اين آيه مناسب نيست ، مگر با قرائت تسهيل همزه .
( 2 ) . زيرا آنها آواهاى متجانس هستند .
( 3 ) . چون « تاء » به « طاء » تبديل شده است .
( 4 ) . زيرا در ادغام مدغم از جنس مدغم فيه مىشود و چون مدغم فيه داراى اطباق و استعلاست به اين جهت ادغام حرف اطباق در اطباق و استعلا در استعلا مىشود . همچنين چون حرف طاء صفت جهر و شدّت دارد بنابراين ادغام ما مجهور و داراى شدت خواهد بود . م .
( 5 ) . الرعاية ، ص 179 .
( 6 ) . التحديد ، ص 104 .