دارند ، بعضى آن را به گونهاى تلفظ مىكنند كه به گوش و دل ناخوشايند و بر علماى قرائت گران مىآيد ، اين تلفظ مكروه و ناصحيح است . از اعمش « 1 » روايت شده است كه هنگام قرائت « 2 » ، شدت در تلفظ همزه را كراهت مىداشت . ابو بكر بن عيّاش « 3 » مىگفت :
استاد ما همزهء « مؤصدة » ( همزه ، آيه 8 ) را به شدت تلفظ مىكرد ، و من دوست داشتم گوشهايم را ببندم تا قرائت همزهء او را نشنوم « 4 » .
بعضى نيز به منظور تحقيق همزه ، آن را با شدّت تلفظ مىكنند و بيشترين مورد آن هم بعد از مدّ است ، مىگويند « 5 » :
يا أَيُّهَا
( بقره ، آيهء 21 ) . بعضى آن را با تسهيل ادا مىكنند در حالى كه تسهيل همزه جايز نيست ، مگر اين كه روايت ، تسهيل آن را بيان كرده باشد .
شايسته است كه قارى هنگام اداى همزه ، آن را روان ، بدون لكنت و مبالغه و بى آن كه از حد آن خارج شود ، تلفظ كند ، چه همزه ساكن باشد يا متحرك ، در اين صورت طبع همگان با تلفظ آن مأنوس است و اهل قرائت آن را نيك مىشمارند ، و انتخاب ما در تلفظ همزه همين است . البته در اين زمان كمتر كسى است كه همزه را چنين تلفظ كند و قارى بدون تمرين زياد نمىتواند آن را درست ادا كند . حمزه مىگفت : [ تلفظ ] همزه تمرين فراوان « 6 » مىخواهد . و ابان بن تغلب « 7 » مىگويد : زمانى كه شخص آن را خوب ادا كرد ، تسهيلش مىكند ؛ يعنى آن را سهل ادا مىكند « 8 » .
هامش
( 1 ) . او سليمان بن مهران ( 60 - 148 ه . ق ) از پيشوايان چهارده گانه قرائت است ( غاية النهاية ، ج 1 ، ص 315 ) .
( 2 ) . التحديد ، ص 99 .
( 3 ) . او شعبة بن عيّاش ، از دانشمندان بوده و به اتفاق حفص از راويان قرائت عاصم است و در سال 193 ( ه . ق ) در گذشت . ( غاية النهاية ، ج 1 ، ص 325 ) .
( 4 ) . التحديد ، ص 99 . مكى در الرعايه ، ص 120 بعد از بيان اين خبر مىگويد : او مىخواست همزه را با قدرت تلفظ كند و در تلفظ شديد آن به زحمت مىافتاد ، به همين دليل تلفظ او زشت مىنمود .
( 5 ) . مطلبى را كه مؤلف در اين جا بيان كرده است ، فقط از راه مشافهه فهميده مىشود .
( 6 ) . التحديد ، ص 99 .
( 7 ) . در « ط » « ابان بن ثعلب » آمده است كه درست نيست ، بلكه او ابان بن تغلب ربعى است كه بر عاصم و اعمش قرائت كرد و در سال 153 ( ه . ق ) در گذشت . ( غاية النهاية ، ج 1 ، ص 4 ) .
( 8 ) . التحديد ، ص 99 .