در كنار عرفه است كداء كه بكرى گويد كوه عرفه است . خالد بن وليد در روز فتح مكه از كداء وارد مكه شد . و در نزد آن است ذات السلّيم و وتير . وتير از ادام تا عرفه امتداد دارد .
وادى نعمان از كداء مىگذرد و در آن درخت اراك بود . از اينرو آن را وادى الاراك گويند . همچنين آن را تنعيم خوانند . از شمال به جنوب كشيده شده . بر سمت راست آن كوه نعيم است و در سمت چپ آن كوه ناعم . قدوم در همانجاست و در نزديك آن است مخيّم و اره و تنوق و جبل مدرى و مواضعى است كه آنها را اصدار گويند . در آنجا زنبوران عسل است و عسل آن به مكه آرند . « 1 »
و در عرفات است الال و آن تپهاى است از رمل ، امام بر آن مىايستد .
بعضى گويند كوهى است در جانب راست الال و بعضى گويند كه آن خود كوه عرفات است امام نزد آن مىايستد . « 2 »
در نزد الال است . نابت و ابن عباس گويد : موقف پيامبر در شب عرفه بين كوههاى نبعه و نبيعه و نابت بود . و قرن النابت كه امام در عرفه نزد آن مىايستد ده ذراع از ميل دوازدهم مكه فاصله دارد و موقف امام يك ميل از وسط عرفه است . « 3 »
مسجد ابراهيم خليل
مسجد ابراهيم خليل همان مسجد عرفه است كه ازرقى ابعاد آن را بيان كرده و گفته است طول مسجد عرفه از ابتدا تا انتها 163 ذراع و از سمت چپ آن بين عرفه و طريق 213 ذراع است .
مسجد عرفه را ده در است ؛ يكى در سمت قبله و چهار در بر هر ديوار سمت راست و چپ . درى در آخر مسجد ، پهلوى موقف و نيز گويد كه بر ديوارهاى مسجد 105 شرفه است و در پايان مسجد در سمت راست دكان مربع شكلى است پنج ذراع بلندى و وسعت بالاى آن هفت ذراع و هجده انگشت است در شش ذراع و هجده انگشت . در روز عرفه بر بالاى آن اذان گويند . در مسجد مكانى است مرتفع كه امام و بعضى از همراهانش براى نماز در آنجا
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 488 .
( 2 ) - بكرى ، ص 185 و ياقوت ، ج ج 3 ، ص 346 .
( 3 ) - ابن رسته ، ص 56 .