كوه ثبير النّصع در مزدلفه است و آن در جانب چپ كسى است كه به منا مىرود . در زمان جاهليت هنگامى كه مىخواستند از مزدلفه بروند مىگفتند « أشرق ثبير كيما نغير » و از آنجا نمىرفتند تا خورشيد را بر آن بنگرند . « 1 »
در دامنهء ثبير سدهاى سهگانه هستند . اين سدها در شعب عمرو بن عبد اللّه بن خالد احداث شدهاند . حجاج آنها را براى حبس آب ساخته است . سد ميانين را اثال گويند . در نزد مزدلفه بركة القسّرى است كه آن را بركة البردى هم مىگويند در دهانهء ثقبه . « 2 »
قزح دماغهاى است از كوه ثبير . در نزد اين دماغه در مزدلفه امام مىايستد . در سمت راست آن ميقده است و آن موضعى است كه در زمان جاهليت قريش توقف مىكردند و آتش مىافروختند . « 3 »
بر روى دماغه قزح ستونى است از سنگ ، مدور . محيط آن 24 ذراع است . و بلندى آن 12 ذراع ، 25 پله دارد . بر روى پشتهاى مرتفع بنا شده است . ابتدا از هيزم بر سر آن آتش مىافروختند و از زمان هارون الرشيد شمع آنجا مىافروختند . چون هارون از دنيا رفت بر سر آن چراغهاى فتيلهدار نصب كردند كه روشنايى آن تا فاصلهء دورى مىرسيد . بعد از آنها چراغهاى كوچكى با فتيلههاى نازك روى آن مىنهادند . از اينرو آن را ميقده مىناميدند .
قريش در مشعر الحرام در مزدلفه در نزديكى قزح توقف مىكردند و عربها در عرفه . « 4 »
در فاصله چهارصد ذراع از قزح مسجد مزدلفه واقع شده در نزد ميل هشتم . دو ميل از مسجد منا دور است . پيامبر - ص - در حجة الوداع در آنجا نزول كرد . در سمت قبلهء مسجد مزدلفه دار الاماره است كه خلفا و واليان در آنجا فرود مىآمدند . « 5 »
مراخ در نزديكى مزدلفه است . ميان آن و مزدلفه بطن نمره واقع شده كه آن را ذنب السلم هم مىگويند . بر آن است انصاب الحرم . و در نزد مزدلفه مفجر واقع شده و در يك طرف آن شعب حوّا وقتى از مفجر به مزدلفه مىروى در سمت چپ تو است . در اين شعب چاهى
هامش
( 1 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 29 ؛ ابن حوقل ، ج 1 ، ص 30 .
( 2 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 62 ؛ ياقوت ، ج 4 ، ص 786 .
( 3 ) - ازرقى ، ج 1 ، ص 1230 و ياقوت ، ج 4 ، ص 85 .
( 4 ) - الموّطأ ج 1 ، ص 276 .
( 5 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 155 .