روى راه در دست راست تو است . گفتهاند كه پيامبر - ص - از منا كه به عرفه مىرفت از آن راه گذشت . « 1 »
ازهرى گويد : بطن عرفه وادى است محاذى عرفات و ديگرى گويد بطن عرفه مسجد عرفه و همهء مسيل است . « 2 »
بكرى گويد : بطن عرفه بطن واديى است كه در آن مسجد عرفه است . و آن مسيلهايى است كه چون باران آيد آب در آنها جارى گردد . آنجا سه كوه است كه دورترين آنها نزديك موقف است . پيامبر فرمان داده كه از آن سه كوه بالا روند تا دامنهء كوه عرفه ، يعنى پايين آن . « 3 »
و عرفه از حرم نيست . « 4 » ميان آن حرم يك پرتاب سنگ فاصله است . در عرنه است اضائة النبط . در ساختن آن آجر به كار رفته است آن را بدين نام خواندهاند ، زيرا معاويه گروهى از نبطيان را فرستاد تا براى خانههايش در مكه آجر فراهم كنند . پس آنجا را نيز به نام نبطيان ناميدند . رو به روى اين كورهها ركايا ( چاهها ) ى قدامة بن مظعون است در آن طرفى است كه مكه است . « 5 »
مغشى نيز در عرفه است از جانب نبط تا خيف الشبرق و خزروع به طرف ليط از آن سو كه مغشى وكتد است . وكتد كوهى است در جانب مغشى ، ميان آن و حدره حلحله واقع شده است . و حزنه يا ثنية كمان را يحيى بن خالد مسطح كرد و آب به آنجا كشيد و بستانى احداث كرد . « 6 »
اقحوانه در نزديكى ليط است . نشستگاهى بود كه هر كه از مكه بيرون مىآمد در آنجا مىنشست . ازبيه كه شعبى است كه از ذات الحنظل جدا مىشود در آنجاست . و بين ثنيهء ام رباب تا ثنيهاى كه ميان ليط و شعب عمر بن ابى ربيعه و بين ليط و ذى طوى است ، قبلا واقع
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 2 ، ص 391 ؛ و بنگريد به اصطخرى ص 17 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 3 ، ص 957 .
( 3 ) - بكرى ، ص 1190 .
( 4 ) - اصطخرى ، ص 17 .
( 5 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 237 .
( 6 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 204 .