است و از وسط حياض الياقوته تا حد محسّر 2000 ذراع . « 1 » يعنى حياض الياقوته نزديك است به ميل چهارم و من در جاى ديگرى از كتب ، سخن از حياض الياقوته نشنيدهام .
منا
منا درهاى است بر راه عرفات از مكه . بين آن و مكه سه ميل ؛ يعنى يك فرسخ است . « 2 » طول دره حدود دو ميل است و عرض آن اندك است درهء منا دو راه فرعى دارد در طرف راست آن و كوچهها و مسجد در آن سمت است . اين دره در طرف چپ يا جنوبى كسى است كه از عرفات و مزدلفه مىآيد . « 3 »
منا را منازل مىگفتند و پس از حج قربانى در آنجا صورت مىگيرد . و همهء آن قربانگاه است . محل اجتماع مردم را در منا جباجب گويند و آن دو كوه را كه در آنجاست اخشبان نامند . « 4 »
اصطخرى گويد : در منا بناهاى بسيارى است از مردم هر شهرى از شهرهاى اسلامى .
در ايام حج آباد است و در ساير ايام سال خالى از جمعيت مگر چند تن كه نگهبانى مىدهند .
مقدسى گويد در وسط سال مردمش را شماره كردند بيست و سه مرد بود . و گويد كه آن به صورت دو شهر است و در آن كوچههاست و مسجد در كوى سمت راست است . و نيز در آنجا چاهها و كارگاهها و قيصريهها و دكانهاى خوش ساخت باشد ، همه از سنگ و چوب ساج ساخته و آن دو كوه بر آن مشرف باشند . « 5 »
در ايام حج منا پر از مردم شود ، چنان كه ساكنانش خانهها را به حاجيان كرايه دهند .
عمر بن عبد العزيز از اين كار منع كرد ولى مردم شهر به نهانى از مسافران حج كرايه مىستانند .
در منا منزلى بود از آن ابو بكر صديق . آن خانه را ويران كرد و بر صخرهء مناره بنا نمود .
مسجد خيف در راه مكه و منا در وسط راه است ولى به مكه نزديكتر است .
هامش
( 1 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 149 .
( 2 ) - مقدسى ص 76 ؛ ياقوت ، ج 4 ، ص 642 .
( 3 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 802 .
( 4 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 158 - 163 .
( 5 ) - مقدسى ، ص 76 .