مسجد خيف
مشهورترين اماكن در اين منطقه ، مسجد خيف است . آن را از آنرو بدين نام خواندهاند كه در دامنهء كوه واقع شده . آنجا كه از سختى كوه دور است و فراتر از مسيل آب .
مسجد خيف در دامنهء كوه صابح واقع شده ، مقابل آن و در سمت چپش ، جبل قابل است .
قريش براى پيمان بستن بر ضد پيامبر - ص - در نزد آن گرد آمدند . اين مسجد را مسجد عيشومه هم مىگويند . عيشوم نام درختى است هميشه سبز چه سال نعمت باشد و چه قحطسال ، ميان دو سنگ رسته است . اين عيشومه از قديم آنجا بوده است و رسول خدا - ص - و انصار در كنار آن نماز خواندهاند . « 1 »
ازرقى درهاى مسجد خيف را وصف مىكند و مىگويد بيست در داشت . هفت در بر ديوارى كه سمت راه بود و پنج در بر ديوارى كه پهلوى عرفات بود و چهار در بر ديوارى كه به سمت كوه بود و دو در در سمت قبلهء مسجد و به طرف دار الاماره . هم در اين طرف سه سايبان بود و در آن سمت كه سمت راه است ، يك سايبان داشت . در طرفى كه به پايين منا راه مىبرد يك سايبان و در سمت كوه نيز يك سايبان . « 2 »
از اين معلوم مىشود كه ديوار طرف عرفات در جهت شمالى بوده است و ديوار طرف قبله ، جهت جنوبى و ديوار طرف كوه شايد ديوار شرقى و ديوار سمت راه ديوار غربى بوده است .
ازرقى گويد : در زمان خلافت متوكل ، سيلى آمد و مسجد رسول اللّه و ابراهيم نبى اللّه معروف به مسجد خيف را فراگرفت و سقفها و همه ديوارهايش را ويران كرد و هرچه سنگريزه بر زمينش ريخته بودند با خود ببرد ولى متوكل دستور تجديد بناى آنها را داد . « 3 »
از مشهورترين اماكن اين منطقه ، عقبه است . رسول خدا - ص - در آنجا با هيأتى كه از سوى انصار آمده بودند بيعت كرد . و بيعت عقبه از اسباب هجرت او به مدينه بود . عقبه از وادى محسّر 720 ذراع فاصله دارد .
ازرقى گويد : از مسجد منا كه در كنار عرفات است تا وسط حياض الياقوته 3753 ذراع
هامش
( 1 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 140 ، 141 .
( 2 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 149 .
( 3 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 202 .