و حليفان آنها و بناى كعبه آمده است ، حتى « المنمق » از تطورات اجتماعى در مكه بعد از اسلام مطالبى مفيد ذكر مىكند .
از كتابهايى كه ميان انساب و تاريخ جمع كرده ، يكى كتاب انساب الاشراف بلاذرى است . انساب الاشراف در پنج جلد بارها به چاپ رسيده است . بر حسب تقسيمات عشاير مرتب شده ولى معلوماتى كه به دست مىدهد به تبع اعمال رجال آن است . در آن ميان شمارى از مردم مكه هستند ولى بيشتر اهتمام او به حوادث سياسى و اعمال فردى است .
فصولى كه از قريش - در مجلدات آخر - نوشته ، برگرفته از ابن كلبى است و معلوماتى اضافه بر آن به دست نمىدهد .
كتب جغرافيانويسان
بعضى از كتب جغرافيا ، دربارهء مكه مطالبى آوردهاند ؛ از جمله كتاب « المسالك و الممالك » اصطخرى . اين كتاب را با اندكى اضافات ابن حوقل نقل كرده و نيز كتاب « احسن التقاسيم » مقدسى . و « الاعلاق النفيسه » ابن رسته . اما سه كتاب نخستين درباره مكه ، در قرن چهارم هجرى مطالبى آوردهاند . اوصاف مهم ولى اقتباس است . اما ابن رسته مطالبى كه راجع به كعبه و مسجد الحرام آورده از ازرقى برگرفته است .
بسيارى از مطالبى كه اختصاص به مكه و اماكن آن دارد ، در قرون اوّليهء اسلام نوشته شده و ابن نديم نيز به آنها اشارت كرده است .
تأليفاتى كه ويژهء مكه است
ابن نديم تعدادى از كتبى را كه راجع به مكه نوشته شده ، در فهرست خود ياد كرده است ؛ از آن جمله است كتاب « مكه و الحرم » از ابو عبيده و « اخبار مكه » از واقدى و كتاب « مكه » و كتاب « بناء الكعبه » از مداينى و كتاب « مكه » از عمر بن شبه نمرى . و كتاب « مكه و اخبارها و جبالها و اوديتها » از ازرقى و كتاب « مكه و اخبارها فى الجاهلية و الاسلام » از فاكهى و كتاب « مكه و الحرم » از محمد بن مسعود عياشى و « امراى مكه » از عمر بن شبه . فؤاد سزكين از كتابى در باب مكه از ابن ابى المساج ياد مىكند .