ابن زباله نقل مىكند روايت مىكند . از اين رو مىتوان گفت كه كتاب او مكمّل كتاب ابن زباله است .
يحيى بن حسن از مشايخ ديگرى جز ابن زباله نيز روايت مىكند و سمهودى بيش از هشتاد تن از مشايخ را نام مىبرد كه از هر يك تقريبا يك روايت نقل كرده است .
كتاب يحيى بن حسن نيز مفقود شده . فقط متأخرين قطعاتى از آن نقل كردهاند . مثلا زين المراغى در پنج موضع و سخاوى در چهار موضع از او نقل كرده است . ولى بيش از همه سمهودى در 210 موضع از او روايت آورده است . از آنچه از او روايت شده مىتوان دريافت كه يحيى در كتاب خود از هجرت پيامبر - ص - و فرود آمدنش در قبا ، سپس استقرار آن حضرت در محلهء بنى النجار و مربد و از بناى مسجد و تحويل قبله و منبر و محل اعتكاف پيامبر - ص و سراهاى زنان آن حضرت و درهاى مسجد و وسعت دادن مسجد و خانههايى كه در اطراف آن بوده و افزودههاى خلفا به مسجد الرسول مخصوصا آنچه وليد افزوده و مؤذنان و نگهبانان و مواضع مرقد رسول الله - ص - و خلفا و نيز قبا و ديگر مصلاها و مساجد مدينه كه رسول الله - ص - در آنها نماز به جاى آورده . از اين منقولات معلوم مىشود كه كتاب يحيى اختصاص به شناساندن مدينه داشته و نويسنده توجهى به اطراف آن از واديها و قناتها نداشته است .
على بن محمد مدائنى
ابن نديم گويد كه مدائنى دو كتاب تأليف كرده ؛ يكى در باب مدينه و ديگر در مراتع و كوهها و واديها يا خشكرودهاى آن . ولى در منابع متأخر چيزى از آنها نقل نكردهاند ، حتى سمهودى كه فقط درباره وادى قناة يك مطلب از او آورده است .
در خور توجه است كه مدائنى يكى از مورخان نخستين در عالم اسلامى است . طبرى در اخبار خراسان و بسيارى از حوادث بصره از او نقل كرده است . مدائنى كتابهاى چندى در باب وفدهايى كه نزد پيامبر آمدهاند و در باب ازواج آن حضرت و امّهات او و رسائل ، نامهها ، خطبهها ، عهدنامهها ، اموال و عمّال او تأليف كرده است . « 1 »
هامش
( 1 ) - ابن النديم ، ص 147 .