افزون آمد بايد كه آن به بلدى كه نزديك به آن است برده شود و به محتاجان آنجا داده شود . « 1 »
البته روايات بسيارى هم در دست داريم كه همهء صدقات از زمان رسول خدا - ص - به مدينه ارسال مىشد . و نيز در روايات آمده است كه پيامبر - ص - به قبيصه بن مخارق گفته است كه بمان تا صدقات برسند . و او از صدقات حجاز به نجديان مىداد و از صدقات نجد به حجازيان .
عدىّ بن حاتم در واقعهء ردّه صدقات قوم خود را نزد پيامبر آورد . و نيز عمر به ابن ابى ذياب كه بعد از عام الرّماده صدقات را آورده بود گفت : از آنان دو عقال بستان يكى را به ميان خودشان تقسيم كن و يكى را به ما بده . و همچنين معاذ به مردم يمن گفت : به ما پارچهء ندوخته و دوخته دهيد . آن را به جاى زكات از شما مىستانيم . اين كار براى شما آسانتر است و براى مهاجران نافعتر .
از اخبار تاريخ برمىآيد كه اين گرايش - فرستادن زكات به مدينه - پيشتر اعمال مىشده ، معروف است كه از اسباب جنگهاى ردّه اين بود كه قبايل نمىخواستند صدقات خود را نزد ابو بكر بفرستند . و نيز اخبارى داريم كه پيامبر - ص - و ابو بكر و عمر و ديگر خلفا براى چريدن شتران صدقه ، چراگاههايى ترتيب دادند .
روايات قابل توجهى در دست است كه در زمان برخى از خلفا چه مقدار شتر گردآورى شده و اين نشانگر ثروت عظيم والى جزيرة العرب است . واقدى روايت كند از طلحة بن محمد بن حوشب بن بشر فزارى كه در عام الرّماده اموال ما از ميان رفت و از آن شمار كثير ، جز اندكى باقى نماند . در آن سال از سوى عمر عاملان صدقات به ميان ما نيامدند . سال بعد آمدند و دو « عقال » گرفتند يكى را تقسيم كردند و يكى را به نزد خليفه فرستادند . از بنى فزاره شصت شتر گرد آمد كه سى شتر را به مستمندان قبيله تقسيم كردند و سى شتر ديگر را به مدينه فرستادند .
شكى نيست كه چنين رقمى در خور تأمل است ؛ زيرا پس از قحطسالى و هلاكت مواشى است . از منابع ديگر برمىآيد كه ثروت دامى آنان بسى بيش از اينها بوده متأسفانه مقدارى كه از عشيره گرد مىآمده ذكر نشده تا معلوم شود كه از چه ثروت برخوردار بودهاند . ما
هامش
( 1 ) - جاحظ ، البيان و التبيين ، ج 2 ، ص 143 و طبرى ، ج 2 ، ص 1834 .