در كتب فقهى از نصاب و مقدار دقيق صدقات واجب در مواشى ، اطلاعات وسيعى آمده است . اين آگاهيها جز در موارد اندكى همه يكسان و متفقاند .
مكان جمعآورى صدقات
صاحبان مواشى اعم از بدويها يا گلّهدارها ، به حكم اوضاع طبيعت مجبورند كه در بهار از پى آب و گياه در حركت باشند . آنگاه در كنار چاههاى پرآب گرد آيند . بنابراين كسانى كه براى جمعآورى صدقات ( زكات ) مىروند بايد خود به ميان آنها بروند نه اين كه از آنها بخواهند در جاى معينى گرد آيند . زيرا چه بسا آنجا براى مواشى آنها مناسب نباشد . در اين باب نصوص متعدد وارد شده است ؛ مثلا از پيامبر - ص - روايت شده كه گفته است : صدقات مسلمانان را يا بر سر آبهايشان بگيريد و يا بر درگاه خانههايشان . « 1 »
واقدى نيز روايت مىكند كه عثمان كارگزاران زكات را براى گرفتن صدقات هنگامى كه مردم بر سر آبها جمع مىشدند ، مىفرستاد . « 2 »
عمر بن عبد العزيز هم به همان روشى كه از حضرت رسول - ص - روايت شده بود دستور داد كه صدقات را يا بر سر آبها گيرند و يا بر درگاه خانهها . « 3 » گويند كه مالك بن انس هم مىگفت : كارگزاران زكات را بايد پيش از تابستان و هنگامى كه ستاره ثريا طلوع مىكند براى گرفتن زكات فرستاد . زيرا در اين هنگام است كه مردم با مواشى خود بر سر آبها گرد مىآيند و اين بيشتر به صلاح مردم است . « 4 » سخن مالك بدين سبب است كه در بهار صاحبان مواشى در اطراف به طلب مراتع پراكندهاند و ترك كردن چراگاهها براى پرداختن زكات دشوار است . ديگر آن كه برههايى كه در بهار زاده شدهاند در آخر بهار و اوايل تابستان بزرگ شدهاند و مىتوان از آنها زكات گرفت .
هامش
( 1 ) - ابو عبيد ، كتاب الاموال ، ص 404 .
( 2 ) - انساب الاشراف ، ج 5 ، ص 29 .
( 3 ) - ابو عبيد ، الاموال ، ص 405 .
( 4 ) - المدونه ، ج 2 ، ص 98 .