صوافى ( املاك خالصه )
از مشاغل و وظايفى كه در مكه و مدينه بود . سرپرستى صوافى بود . و آن به بيت المال تعلق داشته .
ابن شبّه نام شمارى از خانهها را كه جزء صوافى بودهاند ياد كرده ؛ از جمله خانهء مروان جزء صوافى شد و خانهء آل شرحبيل كه باقى ماندهء آن را يحيى بن خالد بن برمك خريد و آن زمان كه خرماستان طلحه را ويران كرد آنجا را نيز ويران نمود و جزء صوافى شد . و خانهء مليكه كه آن را عبد اللّه از معاويه خريد و جزء صوافى شد و بعدها مهدى عباسى آن را داخل در مسجد نمود . مفضل بن سليمان روايت كند كه چون خبر شهادت حسين در فخ به عمرى رسيد برجست و خانهء حسين و جماعتى از اهل بيتش و ديگران را ؛ يعنى كسانى كه با او در قيام شركت جسته بودند ويران ساخت و نخلهايشان را آتش زد و هر چه نسوخته بود بگرفت و جزء صوافى و مقبوضه نمود . از عبارات فوق برمىآيد كه مراد از صوافى خانههايى است كه به هر طريق كه باشد دولت تصرف و تملك مىكند اما از عبارات ديگرى برمىآيد كه صوافى شامل اراضى زراعتى هم مىشود . سمهودى گويد كه در مدينه و اطراف آن چشمههاى بسيارى بود كه بعد از پيامبر - ص - احداث شده بود . و معاويه را به اين موضوع اهتمام بسيار بود . از اين رو در ايام او در اراضى مدينه غله فراوان شد . واقدى در كتاب حرّه گويد كه در زمان معاويه در مدينه صوافى بسيار بود . معاويه در مدينه و توابع آن صد و پنجاه هزار وسق ضبط مىكرد و صد هزار وسق گندم درو مىكرد .
طبرى گويد كه چون در سال 160 ه . مهدى عباسى به حجاز آمد حسن بن ابراهيم بن عبد الله بن حسن نزد او رفت و او صله و جايزهاى كرامند عطايش كرد . از جمله مقاديرى از صوافى حجاز را به او داد . « 1 »
در كتب ، نام شمارى از كسانى كه متولى امر صوافى در عصر عباسى در مكه و مدينه بودهاند ذكر شده ولى در عصر اموى جز از شخصى به نام ابن مينا كه چنين سمتى داشته ، نام نبردهاند .
هر چه راجع به صوافى هست متعلق به عصر عباسى است .
هامش
( 1 ) - طبرى ، ج 3 ، ص 482 .