شده ، هم عقيده است .
اماكنى كه ابن خردادبه و قدامه و بكرى و ابن رسته ذكر كردهاند ، همه در جنوب مكه واقع شدهاند و هيچ يك براى مكه محلاتى را ذكر نكردهاند كه در شمال آن باشد .
اما يعقوبى علاوه بر ذكر عسفان و جحفه ، كه در شمال مكه واقع هستند ، معدن سليم را هم ذكر مىكند كه منابع ديگر به وضع ادارى آن نپرداختهاند .
در اينجا بايد به مقدسى هم اشاره كنيم كه فقط او در تقسيمات ادارى شهرهاى تابع مكه ، طائف و جدّه و امج و خليص و سوارقيه و فرع و سيره و مهايع و حاذه و جبله را از توابع مكه شمرده همهء اين اماكن بجز طائف در شمال مكه هستند .
شيخ الربوه ، « 1 » مخاليف تهامى را كه تابع مكه هستند ، ذكر كرده غير از يين و نيز منجره و نعم و يليل و حلى و مهجم و شرجه و ابيات حسن را ذكر كرده ولى معين ننموده است كه كدام مخلاف از مخاليفى هستند كه ديگران از مخاليف نجد شمردهاند ، همانگونه كه از جدّه و نخله و مرّ الظّهران نام برده است .
ياقوت گويد كه بيشه از اعمال مكه است و شرون از اعمال قرن معيّه و فتق از مخاليف طائف . « 2 »
مصعب زبيرى گويد كه هارون الرشيد عبد اللّه بن مصعب را امارت يمن داد و ولايت عكّ را نيز بدان درافزود . « 3 » عكّ زير نظر والى مكه بود . بكرى گويد چه بسا عكّ را به مكه ضميمه كرده باشد . البته عكّ آخرين مخاليف مكه در جانب جنوبى است نيز بكرى گويد :
شرون از اعمال مكه و آخرين حدود يمن است . « 4 »
عرّام در كتاب خود ( جبال تهامه ) بعضى از اماكنى را كه در منابع ، از مخاليف مكه ذكر شدهاند نام برده و گفته است آنجا قريه است يا داراى منبر ، ولى وضع ادارى آنها را ذكر نكردهاند . البته نمىتوان نوشتهء عرّام را كامل پنداشت زيرا او در كتاب خود فقط به تهامه پرداخته نه همهء حجاز و نيز جوانب ادارى را هم مورد توجه قرار نداده است .
هامش
( 1 ) - شيخ الربوه ، ص 215 .
( 2 ) - م . ن . ج 4 ، ص 72 ، ج 3 ، ص 851 .
( 3 ) - نسب قريش ، ص 242 .
( 4 ) - بكرى ، ص 309 .