بكرى گويد : غدير خمّ در سه ميلى جحفه است ؛ در جانب چپ راه . در اين غدير آب چشمهاى مىريزد . گرداگرد آن درخت است و نيز در كنار آن نيزارى است كه آن را خم مىگويند . ميان چشمه و غدير مسجد پيامبر - ص - است در آنجاست نخلستان ابن معلى و غير آن .
صاحب مشارق گويد : خمّ نام نيزارى است در آنجا و غديرى كه در آنجاست به آن نيزار منسوب است . و گويد : خم موضعى است كه آب چشمه در آن مىريزد . ميان غدير و چشمه مسجد پيامبر - ص - است .
خازمى گويد : خمّ واديى است بين مكه و مدينه در نزديكى جحفه و در آنجا غديرى است .
و غدير خمّ واديى است در آنجا كه به دريا مىريزد .
و نيز به بدى آب و هوا و معروف است .
اسدى گويد : در سه ميلى جحفه ، در جانب راست راه ، محاذى چشمه مسجدى از آن رسول خداست . آنگاه نيزار است و غدير خم و غدير در چهار ميلى جحفه است .
سكونى گويد : موضع غدير خم را خرّار گويند . و بكرى گويد كه خرّار آبى است از آن بنى زهير و بنى بدر . زهير و بدر فرزندان ضمرهاند . زبير گويد : واديى است در حجاز كه در نزديكى جحفه . سعد بن ابى وقاص در سريهاى كه پيامبر او را فرستاد به آنجا رسيد و چون كسى را نديد كه در خور باشد بازگشت . خرّار از آن عبد الله بن عامر بود كه وليد بن عبد الملك آن را از بازماندگان او خريد .
رسول خدا - ص - در راه هجرت خود به مدينه ، راهنمايش عبد الله بن اريقط او را به طرف پايين مكه برد و در نزديكى عسفان به ساحل دريا رسيد آنگاه به امج و از آنجا از جاده به قديد پيوست پس راهى خرّار شد و از آنجا به ثنيّة المره رفت ، آنگاه رهسپار لقف شد . « 1 »
رسول اللّه سريّهاى به سردارى سعد بن ابى وقّاص به سوى قريش فرستاد و با او عهد كرد كه از خرّار نگذرد . و خرّار در راه جحفه به مكه چاههايى است در جانب چپ جحفه و نزديك به خمّ . « 2 »
هامش
( 1 ) - ابن سعد ، ج 2 و 1 ، ص 2 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 3 ، ص 673 .