موضعى است در حجاز نزديك عسفان و آن از آن بنى غفار است . پيوسته به غيقه و گويد كوهى است ميان ابواء و كوه جهينه . خلص در وادى آن است . بكرى گويد : بعال و قبب دو كوهاند نزديك عسفان و نيز در همان نزديكى است غدير اشطاط رسيده به حديبيّه .
اما كراع الغميم ؛ ياقوت گويد : واديى است رو به روى عسفان و در شانزده ميلى آن . اين كراع كوهى است سياه در جانب حرّه ( سنگلاخ ) نزد اليه . نصر گويد : غميم در طرف مراض است و مراض ميان رابغ و جحفه . بكرى گويد : از عسفان تا كراع الغميم هشت ميل است و غميم وادى است و كراع كوهى است سياه در جانب چپ جاده . به سبب بلند بودنش آن را به كراع ( قلم پا ، از زانو تا غوزك ) تشبيه كردهاند . گويند يك ميل كه از غميم دور شويم به سقاخانهء عدنى و مسجد آن مىرسيم و بعد از آن موضعى است موسوم به سدوس . چاههايى است از آن يكى از فرزندان ابو لهب . از كراع الغميم تا بطن مرّ پانزده ميل است . جنابذ ( گنبدها ) سه ميل پيش از كراع الغميم است و آن مجموعهاى از چاهها و گنبدها و مسجدى . جنابذ وسط راه عسفان و بطن مرّ است . « 1 »
ميان وادى عسفان و بطن مرّ ، از سمت چپ كسى كه به مكه مىرود وادى ستاره واقع شده ، طول اين وادى حدود دو روز راه است . نزديك آن وادى ديگرى است همانند آن معروف به سايه .
بطن مرّ
بطن مرّ آخرين منزل مهم ميان مكه و مدينه است . عرّام گويد : چون از عسفان بيرون آمدى و دريا را ديدى و از چند كوه و قريه گذشتى به واديى مىرسى به نام مسيحه و به وادى ديگرى به نام مدركه . در اين دو وادى بزرگ آب بسيار است . از آن جمله آبى است به نام حديبيّه و در پايين آن آبهايى است كه در حرّه ( سنگلاخ ) مىريزد و تا دريا ادامه دارند . « 2 »
اما بطن مرّ ؛ ابن رسته گويد : قريهء بزرگى است نيكو و پرجمعيت با نخلستانها و مزارع فراوان . در آنجا بركهاى است كه آب از كوه به آنجا مىريزد . « 3 » ابن جبير گويد بطن مرّ ، وادى
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 956 و ص 957 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 449 .
( 3 ) - الاعلاق النفيسه ، ص 178 .