آنجاست و جهينه و مزينه در آنجا مىزيند . وادى عرج منبجس خوانده مىشود . در آن چشمهاى است در جانب چپ راه در درهاى ميان دو كوه . در سه ميلى آن مسجد پيامبر است .
موسوم به مسجد عرج . بخارى گويد : اين مسجد در جانب تلعه است . آن سوى عرج منازل بنى سلمان است . سكونى گويد در پنج ميلى عرج كه به طرف تپه روى دو يا سه قبر است بر آنها سنگچين . زيد بن عمرو بن عثمان بن عفان را آب و ملكى است كه آن را عرج گويند و در آنجا چند اشتر دارد . « 1 »
مدارج ، گردنهء عرج است . پيش از آن به سه ميل ، در جانب مدينه و اين سخن اسدى است . و در آنجا گردنههاى عابر و ركوبه است . اصمعى گويد : در جانب تهامه از سوى « 2 » حجاز مدارج العرج واقع شده چون از بلنديهاى عرج فرود آيى به تهامه روى نهى .
اما ركوبه گردنهاى است نزديك عرج ، در سه ميلى آن به طرف مدينه بر طرف راست ثنيّة العابر . « 3 » كه گردنهء عرج است و عرج بعد از آن در فاصلهء سه ميلى است . ابن اسحاق در توصيف راه هجرت گويد : راهنما آنها را به عرج برد و آنگاه ثنيّة العابر را كه در طرف راست ركوبه است طى كردند . « 4 »
اسدى گويد : از رويثه تا مكه از طريق جىّ چهار ميل است . سپس گويد گردنهء عرج در يازده ميلى رويثه است كه آن را مدارج گويند . ميان آن و عرج سه ميل است در آنجا چند خانه است و چاهى است . پيش از عرج و قبل از آن كه به وادى داخل شوى در فاصلهء دو ميلى مسجدى است از آن رسول خدا - ص - معروف به مسجد اثايه و در نزد مسجد چاهى است كه آن را چاه اثايه گويند . ( پايان )
مجد گويد : اثايه موضعى است در راه جحفه ، ميان آن و مدينه بيست و پنج فرسخ است . در آنجا چاهى است و بر آن چاه مسجد مذكور است و نيز چند خانه و درخت اراك و آن پايان حجاز است . اسدى همچنين گويد كه پايان حد حجاز ، مدارج عرج است . « 5 »
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 930 ، 931 .
( 2 ) - اغانى ، ج 14 ، ص 160 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 369 ؛ ياقوت ج 1 ، ص 902 ، ج 3 ، ص 593 ، 821 ، ج 4 ، ص 747 .
( 4 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 313 .
( 5 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 313 .