است و روحاء و رويثه و مرج در سمت چپ آن . بين منصرف و روحاء كوه قتائد است .
در روحاء قبرى است كه پندارند قبر مضر بن نزار است . بكرى گويد : كه روايت شده كه رسول خدا - ص - در مسجدى كه در بطن روحاست و آن را قرن الظّبيه گويند نماز گزارد و فرمود : « و اين واديى است از واديهاى بهشت . » نافع از ابن عمر روايت كرده كه اين موضع همان مسجد الصغير است و غير از موضعى است كه مشرف بر روحاء است . بخارى روايت كند كه ابن عمر در مسجد الصغير نماز نمىخواند . آن را در جانب چپ خود رها مىكرد و مقابل آن به سوى عرق نماز مىگزارد . مرادش از عرق ، عرق الظّبيه است . و گويد كه عرق كوه كوچكى است نزد منصرف الروحاء و طرفى از آن تا سر جاده پايين مسجد بين آن و بين منصرف كشيده شده و اين وقتى است كه تو رهسپار مكه باشى . « 1 »
در دو ميلى روحاء بر سر راه ، ميان آن و سياله مسجد الظّبيه واقع شده . در آنجا پيامبر با اصحاب در باب قتال با اهل بدر به مشورت نشست . و در اين موضع عقبة بن ابى معيط كشته شد . مطرى جايگاه اين مسجد را وصف كرده ، آنجا كه گويد : « سپس در وادى روحاء پايين مىروى و به سمت قبله راه مىپيمايى و دره در سمت چپ تو است تا به طرف مغرب بگردى و تو همچنان در دامنهء كوهى كه در سمت راست تو است هستى . اولين چيزى كه بر سر راهت مىآيد مسجدى است در طرف راست تو . در آنجا قبر بزرگى بوده كه در طول زمان ويران شده . رسول - ص - در آنجا نماز گزارده . آنجا را عرق الظّبيه گويند . كوه ورقان در سمت چپ تو است . امروز در مسجد سنگى است كه به خط كوفى بر روى آن به هنگام عمارت مسجد نوشته شده كه ميل فلان از بريد فلان . سمهودى مىافزايد : امروز ويرانههاى اين مسجد در آنجا بر جاى است . « 2 »
در سه ميلى اين مسجد و پيش از آنكه به آن برسى كوه شنوكه واقع شده ؛ زيرا ابن اسحاق مىگويد كه رسول خدا در راه خود به بدر بر فجّ الرّوحاء گذشت ، سپس به شنوكه رسيد و آن راهى هموار است و تا عرق الظّبيه ادامه مىيابد . اسدى در توصيف آن گويد : شنوكه كوهى است اندكى بعد از شرف الرّوحاء در مقابل شعبى معروف به شعب على و آن شعب شنوكه است در سه ميلى مسجد شرف الروحاء . بكرى گويد : شنوكه ميان عذيب و جار در شش
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 638 و نيز بنگريد به بخارى كتاب الصلاة باب 84 .
( 2 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 167 .