روحاء گذشت و ميان روحاء و مدينه چهار روز ( يا چهار بريد ) است . آنگاه تا منصرف يك بريد سپس تا ذات اجذال يك بريد و از آنجا تا معلاة ، كه همان خيف سلّام است ، يك بريد ، سپس يك بريد تا اثيّل از آنجا دو ميل تا بدر . « 1 »
ملاحظه مىشود كه ابن سعد از منازل چهارگانهاى كه ميان مدينه و روحاء است نامى نبرده است .
ياقوت ميان مدينه و بدر از هفت بريد ياد مىكند . بريدى در ذات الجيش و بريد عبّود و بريد مرغه و بريد منصرف و بريد ذات اجذال و بريد معلاة و بريد اثيّل سپس بدر . ياقوت عبّود و منصرف و اجذال را تكرار كرده است . « 2 »
ملاحظه مىشود كه بخش دوم از نوشتهء ياقوت ، با آنچه ابن سعد آورده ، مطابقت دارد .
و اين دليل آن است كه ياقوت بر اين سند تكيه دارد . شايد بخش اول سخن ياقوت ، از نسخهء ديگرى از طبقات ابن سعد برگرفته شده .
ابن اسحاق راه ينبع را در ضمن بيان غزوه ذات العشيره معرفى كرده است . آنجا كه گويد : پيامبر به نقب بنى دينار رفت و از آنجا به فيفار الخبار ، سپس در زير سايهء درختى در بطحاء ابن ازهر فرود آمد كه آنجا را ذات السّاق مىگفتند . پيامبر - ص - در آنجا نماز به جاى آورد و آنجا مسجدى شد . آنگاه خود به حركت درآمد و مردم را در سمت چپ خود رها كرد .
سپس بر شعبهء عبد الله گذشت و امروز نيز به همين نام خوانده مىشود . سپس به جانب چپ گرديد و در يليل فرود آمد . و در مجتمع يليل كه مجتمع ضبوعه است منزل نمود و از چاه ضبوعه آب نوشيد . سپس به راه فرش روى نهاد . فرش ملل تا در راه به صخيرات الثّمام رسيد و از آنجا به راه خود ادامه داد تا در عشيره از بطن ينبع فرود آمد . « 3 »
سپس راهى را كه در نبرد بنى لحيان پيموده بود شرح داده ؛ آنجا كه مىگويد : پيامبر از مدينه بيرون آمد ، به راه غراب رفت و آن كوهى است در ناحيهء مدينه به راه شام . سپس به مخيض رسيد و به بتراء ، آنگاه به طرف چپ گشت و بر بين گذشت آنگاه به صخيرات الثّمام سپس بر راه محجّه روان گرديد از طرق مكه . و بر شتاب خود بيفزود تا در غران كه از منازل
هامش
( 1 ) - ابن سعد ، ج 3 ، ص 7 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 133 .
( 3 ) - سيرة ابن هشام ، ج 2 ، ص 274 .